Mijn eerste kennismaking met de dood was via hamster Knabbela. Koud en stijf lag ze in haar kooitje toen ik ’s morgens beneden kwam. Samen met mijn vader maakte ik een houten kruis en begroeven we haar achter in de tuin. Met een hond die al jaren trouw door het huis banjert, is het afscheid wellicht nog moeilijker. Hoe ga je als ouder om met het overlijden van een huisdier?
Over de auteur
Anna van den Breemer schrijft over grote en kleine levensvragen voor de Volkskrant. In de opvoedrubriek ‘Iedereen doet maar wat’ behandelt ze elke week kwesties waar ouders tegenaan lopen. Ze publiceerde meerdere boeken, waaronder Alle ouders klungelen maar wat aan.
Hoe vertel je dat de hond er niet meer is? ‘Het ligt natuurlijk aan de leeftijd van het kind en de band met het dier’, zegt pedagoog en rouwtherapeut Natasja Wilhelm. ‘Wees eerlijk en vertel dat het dier is overleden.’ Pas vanaf 5 à 6 jaar oud snappen kinderen dat de dood onomkeerbaar is. ‘Het is goed als het kind ziet dat het dier écht dood is; dat het koud en anders aanvoelt. Het is belangrijk dat ze begrijpen dat het dier niet meer terugkomt.’ Vermijd vaag taalgebruik, zoals ‘hij is nog bij ons’ of ‘ze gaat nu voor altijd slapen’. Dit laatste kan de angst om zelf te gaan slapen aanwakkeren.
‘Het is mooi als kinderen al vroeg leren omgaan met klein verlies, zoals een dood vogeltje in de tuin dat jullie samen begraven’, zegt Wilhelm. ‘Dood en rouw horen bij het leven, daar hoef je je kinderen niet tegen te beschermen.’ Door deze eerdere ervaringen met de cyclus van het leven zijn ze later beter bestand tegen groot verdriet. ‘Er zijn ook mooie boeken om samen te lezen, zoals Kikkertje en het vogeltje van Max Veldhuis.’ De meeste huisdieren vallen niet van de ene op de andere dag om. Ze worden ouder of ziek. Daar kun je het al over hebben.
Tachtig procent van de mensen ziet hun huisdier als onderdeel van het gezin, zo bleek uit onderzoek van gz-psycholoog Nienke Endenburg. Ze is universitair docent mens-dierrelaties aan de Universiteit Utrecht en begeleidt mensen bij de rouw om hun huisdier. Bij volwassenen duurt het rouwproces gemiddeld 8,5 maanden. ‘Hoe sterker de band met het dier was, hoe langer het duurt.’ Kinderen rouwen in golven. ‘Ze kunnen heel verdrietig zijn en vervolgens vragen: ‘Wanneer komt er een nieuwe kat?’ Voor ouders is het soms moeilijk te volgen dat kindlief het ene moment in tranen is, en daarna weer vrolijk met een vriendje speelt.’
Misschien moet het huisdier naar de dierenarts voor euthanasie. De kinderen kunnen dan prima mee, meent Endenburg. ‘Doe dat niet stiekem als de kinderen op school zijn. Houd de dood niet weg bij je kind. Betrek ze erbij. Anders leren ze dat sterven iets geheimzinnigs is.’
Kinderen zijn net kleine wetenschappers. Bij de dierenarts willen ze misschien met de stethoscoop naar het hart luisteren. En naderhand, ook als het is gestopt met kloppen. ‘En dat is alleen maar goed’, zegt de psycholoog. Alles wat je niet uitlegt, gaan ze zelf invullen met hun fantasie en die is vaak vele malen gruwelijker.’ Wilhelm: ‘Wees voorbereid op vreemde, soms erg gedetailleerde vragen op onverwachte momenten: ‘Waar blijft het lijfje van het dier? Hoe gaat het verteringproces als het onder de grond ligt? Die vragen zijn normaal.’
Neem de tijd om afscheid te nemen. ‘Misschien bewaar je een stukje haar, lijst je een foto in of maakt het kind een tekening. Kijk wat bij het kind aansluit’, adviseert Endenburg. ‘Die rituelen rondom de dood zijn er niet voor niets. Het is allemaal onderdeel van het rouwproces, of het nou gaat om een mens of een dier.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden