Van een gesprek in het ziekenhuis kan veel afhangen. Hoe pak je dat aan? ‘Als patiënt ben je net zo goed expert, over je eigen leven en je eigen lijf.’
Vele duizenden gesprekken met patiënten heeft Jan Hulshof, gepensioneerd kno-arts, in zijn leven gevoerd. Hij heeft moeten vertellen dat de kanker was teruggekeerd, patiënten gehad die in lachen uitbarstten na slecht nieuws (‘van de zenuwen natuurlijk’), en – het moeilijkste van alles – ouders moeten duidelijk maken dat hun kindje nooit zou kunnen horen.
Tijdens zo’n gesprek, zegt Hulshof, is er sprake van een ingewikkelde rolverdeling. ‘De dokters weten alles van de ziekte en hebben veel ervaring met de behandeling ervan, maar de patiënt heeft het beslissingsrecht.’
Over de auteur
Michiel van der Geest is de zorgverslaggever van de Volkskrant en verdiept zich in alle vormen van zorg: van ziekenhuizen tot huisartsen, van gehandicaptenzorg tot Big Pharma, van gezondheidsverschillen tot valgevaar.
Hoe voer je zo’n gesprek? Een gesprek met de medisch specialist kan een van de belangrijkste en ingewikkeldste gesprekken van je leven zijn. Vijf tips.
‘Bedenk van tevoren goed wat je wil weten’, zegt Hulshof. ‘En schrijf die vragen op, anders ben je ze door de spanning tijdens het gesprek alweer vergeten.’ Ga ook gerust het internet op om informatie over je ziekte op te zoeken, maar beperk je daarbij wel tot betrouwbare sites met gecontroleerde informatie. ‘Thuisarts.nl is een heel goede.’
Formuleer ook van tevoren alles wat voor jou belangrijk is in het leven, de dingen die je sowieso wil kunnen blijven doen in jouw situatie, zegt Dirk Ubbink, hoogleraar evidence based medicine en shared decision-making aan het Amsterdam UMC. ‘De arts heeft tijdens het gesprek de expertise over de aandoening, kan vertellen over de opties en de voor- en nadelen. Maar als patiënt ben je net zo goed expert, over je eigen leven en je eigen lijf. Die expertisen moeten arts en patiënt samen tegen elkaar afwegen om tot de beste aanpak te komen.’
Een gesprek bij de medisch specialist duurt meestal tussen de tien en twintig minuten. ‘Daarin krijg je veel informatie, je onthoudt lang niet alles’, zegt Ubbink. Neem daarom vooral iemand mee, en neem het gesprek op. ‘Geef dat wel even van tevoren aan.’
Belangrijk tijdens het gesprek, zegt Hulshof, is dat arts en patiënt elkaar vertrouwen. Om ervoor te zorgen dat patiënten zichzelf niet tekortdoen, schreef hij het boek Een goed gesprek met je dokter. ‘Het klinkt misschien gek, maar je moet als patiënt ook iets van het gesprek proberen te maken. Wees niet te defensief of juist te brutaal.’ Dat patiënten de afgelopen jaren steeds mondiger zijn geworden, is niet Hulshofs ervaring. ‘Vaak moet je als arts patiënten een beetje uit de tent lokken. Maar de patiënt heeft beslissingsrecht, dus vertel gewoon wat je wilt.’
Het ‘klassieke verhaal’, dat de arts vertelt en de patiënt luistert, is niet meer van deze tijd, zegt Tijmen Hendriksen, woordvoerder bij de Patiëntenfederatie. Kern van een goed gesprek in het ziekenhuis is dat ook de patiënt durft door te vragen. De website 3goedevragen.nl kan daarbij helpen, zegt Hendriksen.
Die drie vragen zijn: Wat zijn mijn mogelijkheden? Wat zijn daar de voor- en nadelen van? En wat betekent dat voor mijn situatie?
Want welke aandoening je ook hebt, ‘er zijn vaak meerdere behandelingen mogelijk, die allemaal hun eigen voor- en nadelen hebben. Het doel van het gesprek is om erachter te komen wat het beste past bij de patiënt.’
Zo’n gesprek is steeds belangrijker geworden, zegt Ubbink, omdat er ook steeds meer te kiezen valt in de gezondheidszorg. En omdat ‘wij artsen gewend zijn iets te doen, wij willen helpen. Dan is niets doen of afwachten ongebruikelijk, dat voelt contra-intuïtief. Terwijl de patiënt misschien liever wat korter leeft, maar dan wel zonder de bijwerkingen van nóg een zware chemo. Dat besef landt steeds meer.’
Stel, je bent buschauffeur, zegt Hendriksen van de Patiëntenfederatie. Vertel zoiets aan de arts. Als de standaardmedicatie de rijvaardigheid beïnvloedt, dan kan de medisch specialist op zoek naar een alternatief.
Of, een ander voorbeeld: die patiënt die met zijn handen werkte, maar daaraan moest worden geopereerd. Hij had een jaarcontract en vreesde dat hij geen verlenging zou krijgen als hij een tijdje moest revalideren. ‘De arts heeft toen een tijdelijke spalk aangemeten waarmee de patiënt door kon werken. Pas toen het contract verlengd was, ging de patiënt onder het mes. Ook op zo’n manier is de zorg passend in het leven van de patiënt.’
Vergeet ook de praktische (agenda)zaken niet, zegt Ubbink. ‘Wanneer kan ik weer aan het werk? Wat betekent deze behandeling voor mijn hobby’s of voor mijn seksleven? Dat kan heel relevant zijn voor een patiënt.’
Heb je een bruiloft of een vakantie? Zeg het gewoon. Veel behandelmogelijkheden kunnen best even wachten. Ubbink: ‘Er is altijd iets te kiezen’.
Een gesprek met een arts kan heftig nieuws bevatten, je voor een moeilijke keuze stellen. ‘Als je voor de keuze staat van een zware operatie of een chemotherapie, wil je dat even verwerken, delen met je familie, partner of huisarts’, zegt Ubbink. ‘Dan mag je best even een paar dagen bedenktijd vragen voordat je de arts vertelt voor welke behandeling je kiest.’
Source: Volkskrant