Dat het verbranden van fossiele brandstoffen door de uitstoot van CO2 leidt tot klimaatverandering, is nu algemeen geaccepteerd. Maar grote oliebedrijven waren al veel langer op de hoogte van de schadelijke gevolgen van fossiele brandstoffen, zegt Californië, in sommige gevallen al sinds de jaren zestig.
Zo werden bedrijven in interne rapporten gewaarschuwd voor klimaatverandering. Het API ontving in 1968 al de resultaten van een onderzoek waar het zelf opdracht toe had gegeven. Daarin stond: ‘Tegen het jaar 2000 zullen er bijna zeker significante veranderingen in temperatuur hebben plaatsgevonden. En er lijkt geen twijfel te zijn dat de potentiële schade aan ons milieu ernstig kan zijn.’ Ook de oliebedrijven zelf lieten vergelijkbare onderzoeken doen waar dezelfde conclusie uitkwam.
Over de auteur
Joram Bolle is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Die informatie hielden ze vervolgens verborgen voor het publiek en de politiek, staat in de aanklacht van de staat Californië. Ze gaven miljarden uit aan desinformatie om hun winsten en verdienmodel te beschermen. In de afgelopen jaren hebben ze overdreven hoeveel ze investeerden in groene energie en nieuwe fossiele producten in de markt gezet met termen als ‘schoon’, ‘groen’ of ‘lage uitstoot’.
Daarmee hebben ze een grote verantwoordelijkheid voor het ontstaan van klimaatverandering en natuurrampen die daarmee gepaard gaan, aldus aanklager Rob Bonta en gouverneur Gavin Newsom.
Als grote veroorzaker van klimaatverandering wil Californië dat ‘Big Oil’ wordt verplicht de schade te betalen die de klimaatverandering veroorzaakt. Daarvoor moet een fonds komen waarmee Californië maatregelen kan financieren.
Met het geld zou de staat bijvoorbeeld dijken kunnen financieren om de zeespiegelstijging op te vangen of huizen kunnen versterken tegen schade van stormen, overstromingen of natuurbranden. Nu zijn het de belastingbetalers die dit alles betalen. De oliebedrijven moeten hun fair share ophoesten, vinden Bonta en Newsom.
Daarnaast moeten de bedrijven boetes krijgen voor hun leugens en verplicht worden geen nieuwe schade meer te veroorzaken met de uitstoot van hun producten.
Dat is nog niet duidelijk. Hoeveel geld er in het fonds moet komen, heeft aanklager Rob Bonta nog niet gespecificeerd, hij heeft het alleen over een ‘heel, heel groot getal’.
Waarschijnlijk zal Californië minstens tientallen miljarden dollars eisen, afgaand op wat de staat kwijt is aan klimaatmaatregelen. Vorig jaar kondigde Californië een grootschalige investering in klimaatmaatregelen aan van in totaal 54 miljard dollar. Daarvan is een kleine 9 miljard dollar bedoeld om directe gevolgen van klimaatverandering te verlichten, zoals betere methodes om natuurbranden te bestrijden, droogte tegen te gaan en huizen bestendig te maken tegen extreme hitte.
Ook is niet helder hoe Californië vorm wil geven aan de eis dat oliebedrijven geen ‘verdere vervuiling, aantasting en vernietiging van natuurlijke bronnen van Californië’ mogen veroorzaken. Een onmiddellijk verbod op olie- en gaswinning als Californië de rechtszaak wint, wat die eis lijkt te impliceren, is niet aanstaande. Californië heeft al gezegd af te willen van de productie van fossiele brandstoffen, maar gefaseerd tot 2045. Op dit moment is Californië nog een belangrijke olieproducerende staat. Met ruim 300 duizend vaten olie per dag is Californië goed voor 2,5 procent van de olieproductie in de VS, slechts zes staten produceren meer olie.
Hoe dan ook zien klimaatactivisten deze rechtszaak als mijlpaal, ongeacht de uitkomst. Californië is economisch de belangrijkste staat van de VS en zou, als het een zelfstandig land was, de vijfde economie van de wereld zijn. Niet eerder heeft zo’n belangrijke overheid een dergelijke zaak aangespannen tegen Big Oil, waardoor deze zaak grote symbolische waarde heeft. Daarnaast volgen andere staten vaak uitspraken in Californië en kan het zijn dat de oliebedrijven door de toenemende juridische druk voor een groot bedrag willen schikken.
Al eerder hebben zeven staten en tientallen gemeenten en districten rechtszaken aangespannen tegen de oliebedrijven. De belangrijkste ervan zijn door juridische procedures van de oliebedrijven nog niet inhoudelijk behandeld. Zij vinden dat de rechtszaken door een federale rechter behandeld moeten worden.
De staten en gemeenten vinden juist dat het een staatsaangelegenheid is en deskundigen schatten in dat ze daar meer kans maken om te winnen, omdat staatswetgeving meer aanknopingspunten geeft voor schadevergoeding voor vervuiling dan federale wetgeving. Eerder dit jaar leden de oliebedrijven een nederlaag bij het Hooggerechtshof, dat besloot de zaken geen federale status te geven. Het biedt Californië hoop dat deze zaak ook gewoon in de staat zelf voor de rechter kan komen.
Californië kiest in de aanklacht voor een andere aanpak dan andere overheden. Waar bijvoorbeeld Puerto Rico een schadevergoeding wil voor de gevolgen van orkanen in 2017 en een district in Oregon voor de gevolgen van een hittegolf in 2021, pint Californië de zaak niet vast op één gebeurtenis. Het is immers lastig specifieke gebeurtenissen onomstotelijk te koppelen aan klimaatverandering.
Dat er verstrekkende gevolgen van klimaatverandering zijn, is makkelijker hard te maken. Bovendien zijn er met de aanpak van Californië vaker industrieën veroordeeld tot het betalen van schade of aangezet tot een schikking, zoals tabaksbedrijven die de gevolgen van roken verzwegen en fabrikanten die logen over de gezondheidsrisico’s van verf met lood.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden