‘Sporadische protesten.’ Daarmee vat persbureau Reuters de gebeurtenissen afgelopen weekend in Iran samen. Irankenner Peyman Jafari kan zich in die formulering vinden. Ze komt overeen met wat hij zag op sociale media en hoorde van zijn contacten in Iran.
‘Op diverse plekken in het land kwamen tientallen betogers bij elkaar’, zegt hij. ‘Er werd ook wel vanaf daken geroepen, maar niet grootschalig. Ik hoorde op video’s steeds een paar stemmen, niet een hele wijk, zoals vorig jaar.’
Dat betekent dat het protest in Iran, anders dan menigeen had verwacht of op z’n minst gehoopt, op geen stukken na de omvang had van de demonstraties vorig jaar na de dood van de 22-jarige Mahsa Amini, na haar arrestatie vanwege het overtreden van de kledingregels.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent Turkije en Iran voor de Volkskrant. Hij woont in Istanbul. Daarvoor werkte hij op de buitenlandredactie, waar hij zich specialiseerde in mensenrechten, Zuid-Azië en het Midden-Oosten. Hij is auteur van Een heidens karwei - Erdogan en de mislukte islamisering van Turkije.
Een teleurstelling? Voor veel Iraniërs in en buiten Iran zeker, zegt de historicus, verbonden aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam en universiteit William & Mary in de VS. ‘Iedereen probeert elkaar moed in te praten: de volgende ronde van protest gaat nog komen. Je ziet nu ook dat het debat losbreekt onder Iraniërs. Waarom is het niet gebeurd? Waren de verwachtingen te hooggespannen? Wat waren de beperkingen? Wat leren we hiervan?’
Het antwoord op die laatste vraag is wat betreft Jafari dat de opstandige jongeren er onvoldoende in zijn geslaagd de vonk te laten overslaan naar bredere lagen van de bevolking. ‘De protestbeweging is niet in staat met strategieën te komen om grotere groepen mee te krijgen. De grijze massa blijft nog afwachtend.’
‘Welke eisen kunnen zo veel mogelijk mensen verenigen, een deel van de elite tot concessies verleiden en dus scheuren creëren aan de top? Daar is geen antwoord op geformuleerd, ook niet vanuit de oppositiegroepen in de diaspora. Die vielen al snel uiteen door onderlinge ruzies.’
Het gevoel dat het anders moet en anders kan, wordt breed gedeeld, volgens Jafari. ‘Aan de eettafel wordt erover gepraat, iedereen weet dat het anders moet. Maar hoe? Een radicale groep van vooral jongeren wil totale verandering, een afnemende maar nog aanzienlijke groep wil de Islamitische Republiek met wat veranderingen behouden. Daar tussenin zit de meerderheid met een afwachtende houding.’
De angst voor de repressie is te groot en het vertrouwen onvoldoende dat er echt een omwenteling mogelijk is. ‘Veel mensen geloven dat de Islamitische Republiek niet levensvatbaar is, maar een revolutie nu is dat ook niet. Daar tussenin zit het. Vandaar protesten die op en neer gaan, getouwtrek tussen de bevolking en de staat, bij gebrek aan een alternatief.’
‘De moed waarmee veel Iraniërs zich blijven verzetten is ongelooflijk groot. Helaas is dat niet voldoende. De protesten zouden baat hebben bij een vorm van leiding en organisatie, en bij een juiste inschatting van de krachtsverhoudingen, een gezamenlijke strategie.’
Uiteraard kan het uitblijven van grootschalig protest dit weekend óók worden verklaard uit de massale aanwezigheid van oproerpolitie in de Iraanse steden. De angst zit er goed in bij de bevolking. In de maanden na de dood van Mahsa Amini kwamen ruim vijfhonderd betogers om door politiegeweld. Zes personen kregen de doodstraf.
‘In Teheran werden dit weekend groepjes van drie al door de politie uiteengejaagd’, zegt Jafari. ‘De dappersten zijn toch de straat op gegaan. Het vuur van verzet blijft branden. Het is een soort veenbrand. De onvrede kan elk moment weer de kop opsteken. ‘Vrouw, leven, vrijheid’ is echt een leus geworden waarin veel mensen zich herkennen en die ze als ideaal uitdragen, hopend op een volgende ronde van protest.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden