Binnenkort levert schrijver Jaap Scholten met zijn stichting weer een lading auto’s en medische spullen af bij het Oekraïense leger. ‘Als we één leven redden, dan is het de moeite waard geweest.’
Inderdaad, hij is schrijver. En ja, hij werkt aan een nieuw boek. Maar momenteel voelt Jaap Scholten (60) zich vooral reisleider. Hij boekt hotels, stippelt een route uit en regelt de paperassen waarmee ze alle spullen straks de Oekraïense grens over krijgen. En ondertussen verzamelt hij spullen – spullen voor aan het front.
Want hij gaat weer. In de komende weken vertrekt er een nieuw konvooi van zijn stichting Protect Ukraine naar het oosten. Scholten heeft ditmaal tien auto’s gekocht om aan het leger te schenken. Vier pick-uptrucks (Toyota Hilux), vier SUV’s (Mitsubishi Pajero), een 4x4 (Nissan Navara) en een Volkswagenbusje. Mogelijk komt er nog een ambulance bij.
Over de auteur
Rik Kuiper is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincies Utrecht en Flevoland. Hij maakt graag grote reportages en reconstructies, zoals Liefdesbrieven van een kampbeul.
Scholten laat de auto’s in Friesland ‘door de kleinzoon van een verzetsheld’ legergroen spuiten en er modderbanden onder zetten. Daarna zal hij ze ze volproppen met waterfilters, slaapzakken, matjes, portofoons, powerbars en medische spullen. Een groep van zeventien man – ‘vooral schrijvers, rugbyers en Delftenaren’ – levert de boel vervolgens op verschillende locaties in Oekraïne af bij het leger.
Scholten, die al twintig jaar in Hongarije woont, raakte in 2022 rap betrokken bij de oorlog. De dag na de Russische inval reed hij naar de Hongaars-Oekraïense grens om een Oekraïens gezin op te pikken. Later trok hij het land in om hulpgoederen naar het leger te brengen. Over zijn ervaringen schreef hij een boek: Drie zakken dameskleding, twee cakes Kyiv en een sniper.
Gevraagd naar zijn bevlogenheid, verwijst hij naar een van zijn andere boeken, Kameraad Baron, waarvoor hij in 2011 de Libris Geschiedenis Prijs kreeg. Het schrijven van dat boek vormde zijn kijk op het huidige Rusland, zegt hij.
Tijdens interviews met de Transsylvaanse aristocratie sprak hij veel mensen die door de communisten waren gemarteld. ‘De Sovjet-Unie kende instituten waar je leerde hoe je moest schaduwen, afluisteren, verhoren en martelen’, zegt Scholten. ‘Al die kennis blijft hangen. De cultuur van het Kremlin is helaas imperialistisch, bruut en wreed. Ik ben doodsbang voor zo’n sadistisch universum.’
Scholten is er dan ook van overtuigd dat de Russen nu koste wat kost afgestopt moeten worden. Als Oekraïne deze oorlog niet wint, zullen Poetin en consorten de pijlen op een volgend doel richten, zegt hij. Al is het maar om de aandacht af te leiden van de binnenlandse ellende.
En dat is dus de reden dat hij zich met zijn stichting niet op de Oekraïense burgerbevolking richt, maar op het leger. ‘We moeten de militairen helpen’, zegt hij. ‘Alleen zij kunnen de verkrachtingen, moordpartijen en kinderontvoeringen stoppen.’
Met drie vrienden haalde Scholten in anderhalf jaar tijd ongeveer 800 duizend euro aan donaties op. Met dat geld koopt hij spullen waar de militairen om vragen. Dat was aanvankelijk geen eenvoudige klus, zegt hij. Hij had uit Kyiv een lijst met levensreddende spullen gekregen, maar daarvan kon hij in Nederland niets vinden.
Op internet vond hij wel aanbiedingen van leveranciers uit Israël, Turkije en China, maar als leek kon hij moeilijk beoordelen of die betrouwbaar waren. Hij riep hulp in van bekenden en inmiddels heeft hij er zelf handigheid in gekregen. ‘Ik weet waar ze goede spullen voor goede prijzen verkopen.’
Het eerste konvooi van de stichting vertrok afgelopen zomer. Met een groep vrijwilligers, onder wie de schrijvers Tommy Wieringa en Jelle Brandt Corstius, bracht Scholten zes terreinwagens vol spullen naar Oekraïne. ‘Toen ik een van die auto’s aan een vrijwilliger uit Tsjernihiv overdroeg, kon hij zijn tranen niet bedwingen. We waren helemaal uit Nederland gekomen om te helpen – dat geeft de mensen zo’n morele boost.’
Op dit moment is Scholten dus druk met zijn nieuwe trip. Soldaten vertellen hem via de berichtendienst Signal wat ze nodig hebben. ‘Ik werk rechtstreeks met de eenheden’, zegt hij. ‘En ik overhandig de spullen zelf. Het leger in Oekraïne is niet geheel bevrijd van oude Sovjet-praktijken.’
De tweehonderd waterfilters die hij een dag eerder kocht, gaan naar Zaporizja, vertelt hij. Daar hebben militairen en burgers ze hard nodig, want er komt geen drinkwater meer uit de kraan. Zes elektrische mountainbikes van de Decathlon? Daarmee kunnen soldaten van de 36th Marine Brigade in groepjes van drie op verkenning aan het front.
En dan is er nog het medische spul. Vijftig chest seals nemen ze mee, om open borstwonden af te plakken ‘als je door je longen wordt geschoten’. Vijftig Chito-SAM Patches voor het stelpen van ernstige bloedingen. En honderd tourniquets, knelverbanden voor eerste hulp bij slagaderlijke bloedingen. ‘Allemaal topkwaliteit, waarmee levens gered kunnen worden’, zegt Scholten. ‘Aan rommel heb je niets. Op het leveren van sommige Chinese tourniquets staat in Oekraïne nu zelfs een gevangenisstraf.’
En wat leveren al die inspanningen uiteindelijk op? Scholten beaamt dat het in zekere zin klein bier is, wat hij met zijn stichting doet. Maar dat neemt niet weg dat ze wel degelijk iets hebben bereikt. Scholten toont berichten en filmpjes van dankbare soldaten, die rondrijden in de Landrovers die Protect Ukraine leverde.
‘Het feit dat ze zich gesteund weten, is denk ik het belangrijkste. En ik heb altijd gezegd: als we één leven redden, dan is het de moeite waard geweest. Dat is gelukt. Ik kreeg laatst een bericht dat een soldaat in Izjoem door een granaatscherf was geraakt. Ze schreven dat hij het zonder onze helm niet zou hebben overleefd.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden