D66-Kamerlid Joost Sneller denkt dat hij nu op voldoende steun kan rekenen. Bij de laatste poging, in september 2021, kreeg een motie van hem, mede ondertekend door Laura Bromet (GroenLinks) en Stephan van Baarle (Denk), 71 stemmen voor. Dat was net niet genoeg voor een meerderheid, ook omdat de PvdA tegenstemde. Maar nu GroenLinks en PvdA samenwerken, laat de verenigde linkse fractie weten ‘in principe’ voorstander te zijn. Met de negen zetels van de PvdA erbij is een meerderheid in zicht.
Sneller kan zijn voorstel indienen als binnenkort het debat over de kabinetsformatie van 2021 wordt ingepland. Die formatie is geëvalueerd door een commissie van vier wetenschappers. Hun rapport zal, met het oog op de volgende kabinetsformatie, nog voor het verkiezingsreces op de agenda van de Tweede Kamer komen.
Net als in 2021 strandde ook in 2020 een poging. Toen namen de voormalige Kamerleden Paul van Meenen (D66, nu senator) en Nevin Özütok (GroenLinks) het initiatief. Zelfs in 2005 werd al eens een voorstel voor hoorzittingen gedaan, door toenmalig GroenLinks-Kamerlid Femke Halsema.
Het middel wordt wel al op lokaal niveau door gemeenteraden gebruikt, bij het aantreden van nieuwe wethouders. Ook het Europees Parlement houdt hoorzittingen met nieuwe eurocommissarissen. Op 2 oktober moet Wopke Hoekstra (CDA) daar zijn opwachting maken, als kandidaat-commissaris voor Klimaat. Hij neemt de plaats in van Frans Timmermans, die nu lijsttrekker is van de combinatie GroenLinks/PvdA.
Volgens Sneller geven hoorzittingen aan volksvertegenwoordigers de gelegenheid om kandidaat-bewindspersonen breed te bevragen op hun geschiktheid en motivatie voor de beoogde functie. Nu gebeurt dat alleen door de formateur. Dat is in de eindfase van de formatie de beoogde nieuwe minister-president. Maar dat gesprek vindt plaats onder vier ogen. ‘Hoorzittingen met kandidaat-bewindspersonen dragen bij aan meer transparantie rond het formatieproces, dat toch al zo besloten is’, zegt Sneller.
Partijen die van oudsher tegenstander zijn van hoorzittingen (VVD, CDA, ChristenUnie, SGP) menen dat zo’n ‘publieke toets’ in strijd is met de zogenoemde vertrouwensregel. In Nederland genieten bewindslieden het vertrouwen van het parlement, totdat het tegendeel is bewezen. De pleitbezorgers stellen daartegenover dat zij geen veto beogen.
Voorstanders zeggen bovendien dat ongelukken als met Philomena Bijlhout (LPF), die in 2002 slechts enkele uren na haar beëdiging als staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moest aftreden, hiermee kunnen worden voorkomen. Bijlhout had onjuiste informatie gegeven over haar deelname aan een Surinaamse militie ten tijde van de Decembermoorden in 1982.
In het rapport van de evaluatiecommissie worden hoorzittingen juist ontraden. ‘Een dergelijke beoordeling van de aanstaande kabinetsleden past niet goed in het huidige grondwettelijke stelsel van benoeming van ministers en staatssecretarissen’, schrijft de commissie. ‘Daarbij zijn van hoorzittingen met kandidaat-bewindslieden in het huidige politieke klimaat niet veel constructieve effecten te verwachten.’
Sneller is het daarmee oneens. ‘Het argument dat je een platform zou bieden aan populisten heb ik eerder gehoord. Maar ik geef juist gelegenheid aan kandidaten om zich te presenteren. Je hebt het in aanwezigheid van de kandidaat over die kandidaat, niet pas later als zich een rel voordoet. Ik vind dat we voor dit nieuwe instrument niet te angstig moeten zijn.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden