Tijdens het bezoek waren er zondagochtend nog 1.500 migranten en vluchtelingen in het opvangkamp aanwezig. Dat is veel meer dan er officiële plekken zijn (400), maar veel minder dan afgelopen week, toen er op het dieptepunt meer dan 7.000 mensen tegelijk op Lampedusa waren. Vooral tussen dinsdag en woensdag was het aantal aankomsten, mede doordat er na stormachtig weer een kalme periode aanbrak, ongekend hoog: meer dan 130 bootjes bereikten het mini-eilandje vanuit Tunesië.
Hoewel minder gevaarlijk dan de oversteek uit Libië, is ook de zeereis vanuit Tunesië niet zonder risico. Een baby van vijf maanden verdronk dinsdag. Een andere baby werd geboren op een boot van de Italiaanse kustwacht, maar arriveerde zaterdagochtend dood op het eiland. De bevolking van Lampedusa deelde eten uit en hield stille tochten, maar er klonk ook onvrede en vrees voor uitbreiding van het opvangkamp.
De chaotische situatie was voor premier Meloni aanleiding om het eiland te bezoeken, in het bijzijn van commissievoorzitter Von der Leyen. De Duitse politica was begin juli nog op Lampedusa, maar wilde met haar aanwezigheid vooral opnieuw laten zien dat zij Italië steunt. ‘Irreguliere migratie is een Europees vraagstuk, dat een Europees antwoord nodig heeft’, herhaalde ze zondag.
De commissievoorzitter presenteerde een tienpuntenplan, dat de inwoners van Lampedusa bekend in de oren zal hebben geklonken. Harder optreden tegen smokkelaars, meer legale migratiemogelijkheden, samenwerken met Noord-Afrikaanse landen, luidde het devies.
Het principeakkoord met Tunesië, waarvoor Von der Leyen in juli afreisde in het gezelschap van Meloni en Mark Rutte, zorgt tot nu toe voor allesbehalve minder migranten. Toch bleken Von der Leyen en Meloni er zondag nog steeds heil in te zien, hamerend op implementatie van het akkoord. Concreet betekent dat vooral dat de Tunesische kustwacht beter uitgerust moet worden, met nieuwe boten om irregulier verkeer te onderscheppen.
Lampedusa komt intussen langzaam bij van een recordweek, al is het weer nog steeds mooi en blijven er nieuwe bootjes komen, op iets lager tempo dan dinsdag en woensdag. In vier dagen passeerden er afgelopen week ruim 11 duizend mensen. Dat is ongeveer evenveel als er in 2019 in een volledig jaar in Italië aankwamen. De afgelopen twaalf maanden is Italië terug bij het recordniveau aankomsten uit de jaren 2015 en 2016, toen Syriërs massaal naar Europa vluchtten.
Toch was Lampedusa ook in die jaren nooit zo vol als nu. Dat komt vooral door de Italiaanse houding ten opzichte van reddingen op zee. Die was in 2015 en 2016 veel pro-actiever, waardoor Lampedusa grotendeels overgeslagen werd: Italiaanse marineschepen haalden vele duizenden mensen al eerder van bootjes en brachten hen direct naar Sicilië of het vasteland.
Over de auteur
Rosa van Gool is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan voor de Volkskrant. Zij woont in Rome.
Als die ‘bypass’ ontbreekt, is Lampedusa de Europese flessenhals waar bootjes bij kalm weer zelfstandig kunnen komen. Vervolgens vervoert Italië hen binnen enkele dagen verder naar asielzoekerscentra op het vasteland, maar deze week kon de verplaatsingsmachine het tempo van de aankomsten niet bijhouden, waardoor het aantal aanwezigen snel opliep.
Von der Leyen en Meloni spraken zondag ook in voorzichtige bewoordingen over een mogelijke nieuwe Europese missie op zee, of versterking van bestaande missies. Meloni verwees naar ‘Operatie Sophia', een missie die erop gericht was om mensensmokkel tegen te gaan en die in 2020 eindigde. Het is een politiek gevoelig punt, omdat de premier een jaar geleden nog de verkiezingen won met beloftes over een ‘zeeblokkade’. Voor haar rechtse electoraat zal ze ten koste van alles de schijn willen vermijden dat zij migranten zelf binnenhaalt.
Toch lijkt er de afgelopen dagen stilzwijgend al iets veranderd te zijn in de wateren rondom Lampedusa. De Italiaanse marine pikte zaterdag 700 mensen op die direct naar Reggio Calabria gingen. Ook dirigeerde het Romeinse coördinatiecentrum ngo-schepen naar het gebied: de Geo Barents van Artsen Zonder Grenzen voer zondag naar Brindisi met aan boord 471 mensen, afkomstig van elf verschillende bootjes. Waar de regering-Meloni eerder nog de oorlog verklaarde aan de ngo-schepen, blijken ze nu opeens bruikbare helpers om het overbelaste Lampedusa te ontzien.
Dankzij de bypass kunnen hulpverleners en de bevolking na veelbewogen dagen even ademhalen, al is het wachten op de volgende crisisepisode. Want op de vraag waarom de EU er deze keer wél in zal slagen om de irreguliere oversteken en tragedies te stoppen, bleven Von der Leyen en Meloni zondag een overtuigend antwoord schuldig.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden