De integriteitscommissie van de gemeente Bloemendaal heeft de afgelopen raadsperiode 150 meldingen ontvangen van niet-integer gedrag. In vrijwel alle gevallen bleek geen sprake van een integriteitsschending, op vijf keer na, toen meldingen werden gedaan tegen degenen die anderen voortdurend van integriteitsschendingen beschuldigden.
Het hekelen van niet-integer gedrag kan dus in zichzelf ook niet integer zijn. Sterker: dat is steeds vaker het geval. Integritisme, noemt de burgemeester van Bloemendaal dat, en uit een enquête van de Volkskrant blijkt dat de helft van de burgemeesters last heeft van dit fenomeen.
Het speelt niet alleen in gemeenten. Bij elk hoogoplopend politiek conflict, ook in Den Haag, wordt op enig moment de integriteitskaart getrokken. Het jongste voorbeeld is Esther Ouwehand, leider van de Partij voor de Dieren, die van haar bestuur, met wie ze een conflict had, te horen kreeg dat ze van een integriteitsschending werd verdacht. In afwachting van een onderzoek werd ze alvast uit haar functie ontheven.
Ook hier oogt de melding van de integriteitsschending als een integriteitsschending op zichzelf. Het is niet integer om iemand op basis van een melding die – zo bleek later – van jezelf komt, publiekelijk te beschadigen en uit haar functie te zetten. Als je partij bent in een conflict, kun je niet tegelijkertijd scheidsrechter zijn. Dat heet belangenverstrengeling.
Als het over integriteit gaat, komt vroeg of laat Ien Dales om de hoek zeilen, de minister van Binnenlandse Zaken in het Kabinet-Lubbers III. Vaak wordt ze verkeerd geciteerd én verkeerd begrepen. ‘Een beetje integer kan niet’, zei Dales in 1992 op het jaarcongres van de Vereniging Nederlandse Gemeenten. Ze doelde daarmee op de overheid als geheel.
In de jaren daarna werden haar woorden verbasterd tot ‘een beetje integer bestaat niet’ en ze werden van toepassing verklaard op individuen. Sindsdien is integriteit een binair begrip, een individu is integer of niet, bestuurders deugen of deugen niet.
Dat doet niet alleen geen recht aan de complexiteit van het bestuurdersvak en van de menselijke natuur, maar leidt er ook toe dat integriteitsmeldingen heel beladen zijn geworden. Iemands persoonlijkheid, iemands identiteit, staat ineens op het spel. Daardoor is het vaak onmogelijk om onwenselijk gedrag in alle openheid te bespreken. En als het onmogelijk is iets te bespreken, zoeken Nederlandse bestuurders hun toevlucht vaak in commissies en protocollen. Het voorbeeld van Bloemendaal, en niet alleen dat voorbeeld, laat zien dat dat uiteindelijk vaak niets oplost.
In plaats van koortsachtig te jagen op niet-integere individuen, is het beter om te onderzoeken of een cultuur integer is, en zo nee wat daarvan de oorzaken zijn. In Bloemendaal – en bij de Partij voor de Dieren, zij het in mindere mate – is de bestuurscultuur verziekt. Een melding van een integriteitsschending moet in zo’n situatie een opmaat zijn tot een breed onderzoek waarbij ook de positie en de belangen van de melder onder de loep worden genomen.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden