De nieuwe berekeningen van het kabinet komen op Prinsjesdag naar buiten, maar ingewijden bevestigen na berichtgeving van de NOS en ANP dat het totaal aan fiscale voordelen voor fossiele grootverbruikers nog groter is dan eerder verondersteld. In 2019 schermde het kabinet aanvankelijk met een bedrag van 4,2 miljard euro, milieuorganisaties kwamen vervolgens in hun laatste berekeningen uit op 37,5 miljard, en nu gaat minister Rob Jetten op Prinsjesdag bekendmaken dat het werkelijke bedrag schommelt tussen de 39,7 en 46,6 miljard euro.
Helemaal als een verrassing komt dat niet. Jetten zei enkele weken geleden al dat ambtenaren van het ministerie van Financiën op nog meer fiscale voordelen voor de fossiele sector waren gestuit dan eerder de milieuorganisaties, die uitgingen van 31 regelingen. De uitkomsten zijn gevalideerd door het Planbureau voor de Leefomgeving en het Centraal Planbureau – ook om beschuldigingen van politieke sturing te voorkomen.
Het astronomische bedrag van 40 miljard euro komt op een gevoelig maatschappelijk en politiek moment naar buiten: de demonstraties tegen het huidige klimaatbeleid lopen op en de verkiezingscampagne staat op het punt van beginnen. De Algemene Politieke Beschouwingen woensdag en donderdag in de Tweede Kamer gelden daarbij als het officieuze startschot.
Zeker de linkse en progressieve partijen lijken opeens een sterk wapen in handen te hebben. Op de vraag hoe ze hun politieke wensen willen betalen, ligt één antwoord de komende maanden voor de hand: de afbouw van fossiele subsidies. Er ligt een pot van 40 miljard voor het oprapen. Het enorme bedrag toont volgens links vooral aan hoezeer de vervuilende industrie in Nederland is gepamperd door de overheid.
Rechtse partijen zien dat heel anders. De VVD trok eerder de berekeningen van de milieubewegingen in twijfel en stoort zich in zijn algemeenheid aan de term ‘fossiele subsidie’. Daarmee zou worden gesuggereerd dat de overheid geld overmaakt aan bedrijven, terwijl het volgens de liberalen gaat om verschillende indirecte fiscale regelingen, die lang niet allemaal eenvoudig kunnen worden afgeschaft.
Een voorbeeld daarvan is volgens de VVD de zogenoemde ‘inputvrijstelling’, waardoor er geen belasting wordt betaald over het gebruik van gas en kolen voor de opwekking van elektriciteit. Dat is om te voorkomen dat er twee keer belasting wordt betaald: bij de opwekking én bij het gebruik. Door Europese richtlijnen zou die inputvrijstelling niet zomaar kunnen worden afgebouwd.
Hetzelfde zou opgaan voor de kortingen die grootverbruikers krijgen. Dat zou gaan om zo’n 13 miljard euro aan fossiele subsidies. De progressieve partijen willen die kortingen snel afbouwen, maar rechtse partijen waarschuwen dat Nederlandse bedrijven dan uit de markt worden geconcurreerd en dat de productie naar het buitenland vertrekt.
Rechtse partijen zullen er desondanks hun handen aan vol krijgen om kiezers uit te leggen waarom grote bedrijven minder energiebelasting betalen dan de geplaagde huishoudens. Dat de term ‘fossiele subsidies’ nu helemaal is ingeburgerd, geeft aan dat het initiatief inmiddels bij links ligt.
Tot een politieke doorbraak zal dat waarschijnlijk niet leiden. Bijna niemand verwacht dat er de komende weken een akkoord komt over de afbouw van de subsidies, ook al is het onderwerp niet controversieel verklaard.
De demissionaire regeringspartijen zullen erop wijzen dat het huidige kabinet al maatregelen heeft genomen die de belastingvoordelen voor zo’n 6 miljard afbouwen, bijvoorbeeld in de glastuinbouw en bij steen- en papierfabrieken. Weinig wijst erop dat partijen als VVD en CDA op korte termijn meer willen doen.
Als een politieke deal inderdaad uit zicht blijft, is de kans groot dat de electorale rivalen D66 en GroenLinks/PvdA de pijlen op elkaar gaan richten, hoewel ze allebei voor een ambitieuzer klimaatbeleid pleiten. Bij de partij van Jesse Klaver klinkt al langer de kritiek dat D66-minister Jetten te weinig heeft gedaan met oproepen vanuit de Kamer om met een duidelijk plan te komen voor de afbouw van fossiele subsidies.
Jetten sprak eerder de hoop uit dat na de presentatie van zijn berekeningen dinsdag een einde komt aan het ‘welles-nietesspelletje’ over de precieze omvang van de fossiele subsidies. Dat betekent nog niet dat de politieke twist over het onderwerp daarmee ten einde is. Die staat eerder op het punt van beginnen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden