N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Iedere week schrijft wetenschapper Rosanne Hertzberger over de raakvlakken tussen wetenschap en het dagelijks leven.
Iedere week schrijft wetenschapper Rosanne Hertzberger over de raakvlakken tussen wetenschap en het dagelijks leven.
Ze is initiatiefnemer en bestuursvoorzitter van Stichting Crispatus, waar een vrouwenonderzoekscollectief een vaginaal probioticum ontwikkelt. Sinds 2017 doet ze onderzoek naar het metabolisme van vaginale melkzuurbacteriën in het Systems Biology Lab aan de VU Amsterdam.
Eerder was ze als postdoctoraal onderzoeker werkzaam bij de afdeling moleculaire microbiologie van Washington University (St. Louis, Missouri, USA) en deed ze in samenwerking met Nestle Research Center promotie-onderzoek bij SILS, UvA & NIZO Food Research. Ze publiceerde twee boeken: ‘Het Grote Niets – waarom we te veel vertrouwen hebben in de wetenschap’ (2019) en ‘Ode aan de E-nummers -Waarom e-nummers, kant-en-klaar-maaltijden en conserveermiddelen ons leven beter maken‘ (2017).
Meer over Rosanne Hertzberger is te lezen op haar site.
Meer artikelen van Rosanne Hertzberger
Ik had ernaar uit gekeken. In het nieuwste NPO-programma The Biohack Project krijgen BN’ers voedings- en leefstijladviezen om symptoom nummer 1 van onze samenleving – stress – te bestrijden. Biohacking gaat uit van het idee dat mensen zelf door metingen te verrichten iets kunnen leren over hun fysiologie en op basis hiervan zinvolle aanpassingen kunnen doen. Het staat in een lange burgerwetenschappelijke traditie, die stamt uit een tijd waarin kennis nog niet uitsluitend het terrein was van de wetenschap, waarin de belangrijkste ontdekkingen werden gedaan door gewone burgers die zelf observeerden, experimenteerden en nadachten.
Maar de eerste aflevering van het programma was ook voor mij een grote teleurstelling. Govert Viergever, de opperbiohacker die de deelnemers begeleidt, weet steeds precies wat iedereen nodig heeft op basis van hartslagmetingen, labuitslagen en genetische informatie. De één een ijsbad, de ander een broodloos dieet, de volgende een magnesiumsupplement. Er zat heel veel stelligheid in en weinig nieuwsgierigheid. En dat laatste is toch wel een essentieel ingrediënt voor ieder die iets wil leren.
Er was één ding waar ik me meer aan ergerde dan aan het programma zelf. Dat waren de commentaren van de publieke inquisiteurs, die optraden namens de geneeskunde en de wetenschap. Mensen als Adriaan ter Braack, ‘sjamadriaan’, die als dappere ridder van de wetenschappelijke waarheid steeds weer ten strijde trekt tegen kruidenvrouwtjes en influencers die bijvoorbeeld zonnebrandcrème als gevaarlijk bestempelen. Ik herken het omdat het ook ooit mijn hobby was om als overenthousiaste kersverse wetenschapper anderen de maat te nemen. Tot ik erachter kwam dat ‘groene meisjes’ weinig macht hebben en eventuele adviezen die zij verkondigen verwaarloosbare problemen opleverden ten opzichte van dingen als roken, alcohol en overgewicht.
In zijn kritiek hanteert Sjamadriaan regels en grenzen die hij zelf verzint. Hij heeft niet alleen problemen met de onzinadviezen die in het programma werden gegeven. Maar merkt ook op dat Viergever niet ‘opgeleid of bevoegd is om conclusies te trekken uit hartslaggegevens’. Zie daar de uit de hand lopende orthodoxie van de poortwachters van de wetenschap. Adriaan moet hier zelf even worden gefactcheckt. De wetenschappelijke kerk is machtig, maar gelukkig mogen mensen gewoon zelf nog steeds iets meten en jawel zelf daar helemaal op eigen houtje conclusies aan verbinden. Je mag je bloedsuiker bepalen, je hartslag en bloeddruk meten, cholesterol meten, je kan testen of je corona hebt, je mag zelfs een zwangerschapstest uitvoeren. Thuis, onbevoegd. En dan helemaal, zonder diploma of opleiding, daar een conclusie aan verbinden. Er zijn zelfs patiëntenverenigingen, burgerwetenschappelijke collectieven, etnische minderheden, of mensen met zeldzame aandoeningen die niets anders hebben dan die metingen bij gebrek aan interesse voor hun groep of aandoening vanuit de wetenschap.
Het is iets dat Bernard Leenstra, huisarts, in zijn kritiek ook steeds negeert. Hij gaat in deze krant in reactie op het programma nog een stapje verder en bestempelt gewoon alle biohacking tot ‘flauwekul’, maar heeft niet de moed om ook kritisch te kijken naar de eigen beroepsgroep. Wat heeft de huisarts zelf te bieden bij spanningsklachten? Zullen we even in de richtlijnen kijken? Running therapy, mindfulness en het dringende advies om minder of anders te piekeren. Niets dat echt bewezen is dus, of echt werkt, naar de maatstaven van Leenstra. Zullen we even bij andere veelvoorkomende aandoeningen kijken? Vermoeidheid? Long covid? Een tennisarm? Of bij een tiental andere symptomen? Er zijn legers aan mensen die dagelijks op het spreekuur van Leenstra langskomen die hij alleen kan behandelen met slechte of niet-bewezen therapie, kortwerkende therapie of die hij gewoon niets te bieden heeft. Omdat we het mechanisme van de ziekte domweg nooit hebben begrepen, of omdat er geen farmacologisch verdienmodel is. Omdat de etnische minderheid nooit in de onderzoeksgroep werd meegenomen, of het demografische groep niet groot genoeg is om iets rendabels voor te ontwikkelen (kinderen). Dat is vaak de context van het biohacken. Beter dan niets. Mensen die uit wanhoop niet wachten, maar zelf op onderzoek uitgaan. Dat is volstrekt begrijpelijk. Waar Sjamadriaan en Leenstra zich voor zouden moeten inzetten, is om burgers te leren hoe je wél zelf degelijk onderzoek kan doen. Door symptomen nauwlettend te volgen, door hypothesen te formuleren, experimenten en relevante metingen uit te voeren. Mensen verheffen en helpen, niet neersabelen.
Rosanne Hertzberger is microbioloog.
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC