Dronebeelden van kolkende massa’s water die met grote kracht uit een sluis spuiten, en shots van Ethiopische politici die lachend de handen van aannemers schudden om vervolgens samen uit te kijken op een spiegelend meer, groter dan het agglomeraat Londen; premier Abiy Ahmed van Ethiopië maakte zondag met gelikte video’s op sociale media bekend dat het reservoir van de grootste dam van Afrika eindelijk gevuld is.
De Grand Ethiopian Renaissance Dam – kortweg Gerd – is ruim 1,5 kilometer lang, 145 meter hoog en kan naar schatting 6.000 megawatt energie leveren, meer dan twee keer zoveel als de huidige energieproductie van Ethiopië, een land met een bevolking van 126 miljoen mensen.
Over de auteur
Fleur de Weerd schrijft voor de Volkskrant over Afrika en migratie. Ook volgt ze de ontwikkelingen in Oekraïne, waar ze eerder correspondent was.
Het kostte 4 miljard dollar en ruim een decennium om de dam- en waterkrachtcentrale aan de Blauwe Nijl te ontwikkelen, en ruim 3 jaar om het reservoir te vullen. Volgens de regering zal de waterkrachtcentrale zestig miljoen inwoners aansluiten op het stroomnet en van het land de grootste energie-exporteur van Afrika maken. Ahmed toonde zich dan ook opgelucht dat het megaproject, dat hij ‘een geschenk voor komende generaties’ noemde, is volbracht.
Uit Egypte klonk echter geen blijdschap. Het Egyptische ministerie van Buitenlandse Zaken noemde het vullen van het reservoir ‘illegaal’. Het ministerie noemde de dam op Facebook een ‘minachting voor de belangen en rechten van de landen die stroomafwaarts liggen en hun waterveiligheid’.
Sinds de start van het bouwproject in 2011 voeren de twee landen een diplomatieke oorlog over de Nijl. Egypte vreest dat de dam in Ethiopië het waterpeil zal beïnvloeden. Het land is voor bijna zijn gehele zoetwatervoorziening afhankelijk van de rivier en heeft het water ook nodig voor de landbouw, vooral vanwege de waterintensieve katoenteelt. Daarnaast gebruikt het het Nijl-water ook voor een eigen waterkrachtcentrale bij het Nassermeer.
Egypte kampt nu al met watertekorten, en die zullen de komende jaren alleen maar toenemen door razendsnelle bevolkingsgroei, verwoestijning en de oplopende temperatuur.
Hoewel vanuit de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba al jaren garanties klinken dat de dam het waterpeil stroomafwaarts niet zal beïnvloeden, spreekt Egypte dat tegen. Ethiopië claimt dat het bouwwerk zelfs voordelen biedt voor Egypte. Zo kan het bij potentiële overstromingen als buffer dienen en zou Gerd het water uit het Nassermeer, waarvan ruim 10 kubieke kilometer per jaar verdampt, kunnen aanvullen.
In de afgelopen jaren hebben Egypte en Soedan – dat eerder aan Egyptes kant stond maar inmiddels ook de voordelen van de dam ziet – herhaaldelijk gevraagd te stoppen met het vullen van het waterreservoir totdat er overeenstemming was bereikt over verdeling van het water. Maar Ethiopië bond niet in. Dat Caïro in het conflict telkens weer teruggreep op koloniale afspraken die Egypte en Soedan het alleenrecht zouden geven op de Nijl, hielp daarbij niet.
Nu het reservoir gevuld is, gaat de machtsstrijd een nieuwe fase in, zegt de Ethiopisch-Amerikaanse professor bouwkunde Asfaw Beyene. Zorgen over watertekorten zullen overgaan in zorgen over waterbeheer. ‘Eenmaal gevuld zal het water weer volop stromen naar landen die stroomafwaarts liggen, dat is de wet van de natuurkunde. De intensiteit van het conflict zou hierdoor kunnen afnemen. ‘Het gaat er nu om hoe en wanneer ze het water laten stromen.’
Als Ethiopië het opgeslagen water te snel loslaat om elektriciteit te winnen, kan dit de stroomafwaarts gelegen dammen overbelasten, zoals de Aswandam bij het Nassermeer in Egypte. Als het aanvullen van het reservoir samenvalt met het droogteseizoen, zou de rivier kunnen uitdrogen.
Het goede nieuws is dat er nog steeds gesprekken gepland staan over het beheer van het water, zegt Beyene, die hoop heeft dat deze in ‘vriendelijke sfeer’ en tussen ‘deskundigen’ zal plaatsvinden. Of de landen het eens kunnen worden over de verdeling van het Nijlwater de komende jaren, hangt uiteindelijk af van politieke wil, zegt Beyene. ‘Het is echt mogelijk om de waterstroom te synchroniseren op een manier die geen enkel land schaadt.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden