Alleen al voor de Tilburgse horeca moet Arjen Lucassen een god zijn. Hij mag zelf een wat zonderlinge en mensenschuwe figuur zijn die al bijna dertig jaar opgesloten in zijn garage te Oudenbosch zit te musiceren, maar zijn liedwerken zijn een mondiaal succes.
Als Ayreon maakt Lucassen ouderwetse rockopera’s, zo’n beetje als enige ter wereld. En als zo’n epische opera dan een keer werkelijk wordt uitgevoerd, zoals dit weekend te Tilburg bij vijf uitverkochte shows in podium 013, trekt hij een publiek uit meer dan vijftig landen. Alle hotels zijn volgeboekt. Na een vorige uitvoeringssessie in 2019 kreeg Lucassen een achievement award van de gemeente Tilburg. We begrijpen waarom.
De schaarste verklaart bij Ayreon een belangrijk deel van de sensatie. Lucassen, ooit een begenadigd gitarist in het hardrockbandje Vengeance, leek zijn sciencefiction-achtige opera’s in eerste instantie vooral voor zichzelf te schrijven. Maar vanaf The Final Experiment in 1995 begon zijn werk op te vallen bij een publiek dat al jaren tevergeefs verlangde naar verhalende en ingewikkelde operarock, die je kon beleven als een fantasyserie. Niemand maakte nog dat soort bombastisch muziektheater: het genre was na Quadrophenia (1973) van The Who al uit de tijd geraakt. Alleen die vreemde man uit Oudenbosch ging dapper door. Omdat hij het zelf zo gaaf vond.
Over de auteur
Robert van Gijssel is sinds 2012 muziekredacteur bij de Volkskrant, met speciale interesse voor elektronische muziek en dance en de hardere muziekgenres.
Ayreon liep uit de hand. De grootste artiesten wilden meewerken aan zijn opera’s, van gitarist Steve Hackett van Genesis tot toetsenist Rick Wakeman van Yes. En natuurlijk de Nederlandse rockvrouwen Floor Jansen, Simone Simons en Anneke van Giersbergen. De albums werden collector’s items, vlogen Lucassens garage uit en belandden zomaar bovenaan de albumcharts in vele landen.
Op het podium zagen we Ayreon niet. De maestro lijdt aan podiumvrees, bovendien werden zijn opera’s gemaakt met soms wel zeventig man ingehuurd personeel. Hoe krijg je die projecten naar de concertzaal? Het lukte Lucassen toch. Vanaf 2017 brengt hij mondjesmaat muziektheater naar de 013. Zeker voor opera 01011001 uit 2008, een van de populairste composities, was de run op tickets opzienbarend.
Ayreon is erin geslaagd veel prominente gasten naar het podium te krijgen. Simone Simons en Anneke Giersbergen zijn van de partij, plus de formidabele zanger Jonas Renske van de Zweedse band Katatonia, een handvol gitaarbeulen en de toetsenist en producer Joost van den Broek. Het past allemaal maar net, op dat toch behoorlijk brede podium.
Het decor is ook berekend op een reuzenband van bijna dertig man. We zien musici en zangers in drie lagen op elkaar gestapeld staan, op handige steigers. Op vier zuilen worden beelden geprojecteerd, van draaiende raderen, pompende zuigers en andere machinerie.
Opera 01011001 gaat over een volk op een verre planeet dat zich heeft laten overheersen door techniek − een angstdroom van Lucassen. De emoties zijn afgestompt, zingt de ene na de andere gaststem met gierende rockemoties. Om het ras te redden, stuurt het volk dna richting de planeet aarde. Een gek verhaal, maar volgens Ayreon komt de mensheid dus van dat pakketje weefsel dat ooit werd meegestuurd met een komeet. ‘Pass on our genes, ride the comet!’
De liederen gaan van parelende folk tot hardrock en soms zelfs een streepje metal. Overdonderend hard is het niet: de teksten moeten te verstaan blijven. Vooral het zangwerk van Anneke van Giersbergen en Simone Simons is prachtig. Zij weten subtiel gevoel in de hen omringende bombast te leggen, in rustige liedjes als Comatose en Web of Lies. De steviger stukken zorgen daarna voor de ontlading: het rockende Unnatural Selection laat de vuisten in de lucht meppen en geeft een boodschap mee aan ons armzalige aardbewoners. ‘We’re kept alive by artificial means, but lost our souls to a world of machines.’
Maar hoe futuristisch de inhoud ook is: twee uur Ayreon in de 013 voelt vooral als een nostalgische droom, waarin rockzangers nog lekker theatraal mogen galmen en gillende gitaarsolo’s uitvoeren alsof ze de hoogste muzikale kunst zijn. Net als vroeger. Nog een heel weekend lang.
Rockopera
★★★☆☆
Met onder andere Arjen Lucassen, Anneke van Giersbergen, Joost van den Broek, Simone Simons, Jonas Renske. 15/9 t/m 17/9, 013, Tilburg.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden