N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Ian Wilmut (1944-2023)embryoloog Met de creatie van kloonschaap Dolly in 1997 haalde de Britse wetenschapper Ian Wilmut overal ter wereld de voorpagina’s van de kranten. De rest van zijn wetenschappelijke loopbaan kwam niet meer los van dit wapenfeit.
‘De tweede schepping’ noemde Ian Wilmut zijn onderzoeksproject waarin hij als eerste ter wereld een volwassen zoogdier kloonde: schaap Dolly. Het klinkt achteraf wat hoogdravend. Maar destijds, op 22 februari 1997, sloeg de bekendmaking in als een bom. Tot dan toe had bijna niemand het voor mogelijk gehouden dat je uit één volwassen cel een heel nieuw individu kan laten groeien. Het was alsof het sciencefictionscenario van Ira Levin nu toch heel dichtbij kwam: in het boek The Boys from Brazil kloonden snode wetenschappers tientallen kleine Hitlertjes die ze bij draagmoeders plaatsten.
Wilmut wist die doemscenario’s in interviews en televisie-optredens effectief te ontzenuwen, daarbij geholpen door het onschuldige voorkomen van Dolly.
Wilmuts jeugddroom was om boer te worden; in zijn vrije tijd hielp hij op een boerderij. Aan de universiteit van Nottingham ging hij landbouwkunde studeren. Daar kwam hij in aanraking met embryo-onderzoek bij landbouwhuisdieren. Hij raakte er zo door gegrepen dat hij het voortzette met een promotieonderzoek naar het invriezen van varkenssperma. In 1973 slaagde Wilmut er als eerste ter wereld in een ingevroren embryo van een rund te ontdooien en succesvol terug te plaatsen bij een draagmoeder. Daaruit werd een gezond kalf (Frostie) geboren. Dat leverde Wilmut al enige faam op, maar pas met Dolly werd hij echt wereldberoemd.
Het doel van het hele kloonproject was om genetisch gemodificeerde landbouwhuisdieren eenvoudig te kunnen vermeerderen. Na Dolly volgde kloonschaap Polly dat een factor voor bloedstolling als nuttig biomedisch eiwit produceerde. Maar de visioenen van grote kuddes genetisch gemodificeerde dieren die voor de mensheid nuttige medicijnen produceren zijn nooit werkelijkheid geworden. Die zijn nagenoeg geheel verdrongen door celkweken in roestvrijstalen vaten, waaruit diezelfde biomedische eiwitten onder gecontroleerde omstandigheden konden worden gewonnen, een methode die veel meer aansloot bij de gangbare farmaceutische productiemethoden. Het Dolly-project heeft de tand des tijds niet goed doorstaan, tot frustratie van Wilmut en ook zijn naaste medewerker Keith Campbell, die als celbioloog de techniek van het klonen perfectioneerde.
Campbell overleed al in 2012 – op een dramatisch moment, namelijk in de week voorafgaand van de toekenning van de Nobelprijs aan twee andere kloonpioniers, John Gurdon en Shinya Yamanaka. Het blijft de vraag of hij in die prijs had gedeeld als hij nog geleefd had. Campbell gold als de kundige technicus en Wilmut als de leider van het Dolly-project.
Bij het klonen volgens de methode van Wilmut en Campbell halen laboranten het genetisch materiaal uit een eicel, waarna ze die laten fuseren met een volwassen lichaamscel. Op een min of meer natuurlijke celbiologische wijze konden ze zo een volledig gedifferentieerde volwassen cel ‘terugprogrammeren’ naar de embryonale toestand. In tegenstelling tot gespecialiseerde volwassen cellen, hebben embryonale cellen het vermogen om zich te ontwikkelen tot ieder denkbaar celtype, van huidcellen tot zenuwcellen.
De Japanner Yamanaka ontdekte in 2006 echter welke moleculaire signalen er nodig waren om een volwassen cel terug te programmeren naar de embryonale staat. Daarmee was klonen voor dat doel een achterhaalde techniek geworden.
Haast tegen beter weten in bleef Wilmut het klonen propageren. Met de kloontechniek zou je kunnen testen welke medicijnen effectief zijn in het vertragen of zelfs voorkomen van een ziekte, zei Wilmut nog in 2019 in een podcast van The Naked Scientists. Daarbij vertelde hij dat hij zelf aan de ziekte van Parkinson leed. „Ik geloof werkelijk dat er behandelingen zullen komen, maar het kan heel goed vijftig jaar duren voordat de behandeling routinematig beschikbaar wordt. Dus mensen zoals ik zullen waarschijnlijk aan de ziekte van Parkinson zijn overleden voordat de nieuwe behandelingen beschikbaar komen, wat frustrerend is om te bedenken.”
Ian Wilmut laat zijn vrouw (Vivienne), drie kinderen en vijf kleinkinderen achter.
NieuwsbriefNRC Wetenschap
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC