Op vrijdag 30 maart 2007 kregen de boekenliefhebbers van de Volkskrant een geheel vernieuwde Cicero onder ogen. Cicero was destijds de naam van de boekenbijlage. Bij de boeken die in het katern waren gerecenseerd, stonden opeens sterretjes. Derk Jan Eppinks Europese Mandarijnen (‘verschaft de lezer een vermakelijk kijkje achter de schermen’) kreeg er vier. De meeste andere boeken trouwens ook.
Wat die vier sterren precies betekenden stond er niet bij, maar het maximumaantal sterren dat een boek kon krijgen bedroeg vijf en het minimum één, waaruit de lezer zelf zijn conclusies maar moest trekken. Waaróm tot het plaatsen van sterren was overgegaan, vermeldde de krant evenmin. Sterren waren destijds erg in de mode, vooral in Amerika rukte het ranking-denken op.
Eind 2013 wijdde de ombudsvrouw van de Volkskrant haar rubriek aan sterren bij recensies. Aanleiding was Het puttertje van Donna Tartt, dat van de Volkskrant twee sterren had gekregen en van NRC vier ballen, terwijl de twee stukken inhoudelijk nauwelijks van elkaar verschilden. De ombudsvrouw citeerde de nieuwe chef boeken van de Volkskrant, die hierin het zoveelste bewijs voor de onzinnigheid van sterren zag. Ze wilde ervanaf, ook omdat sterren objectieve criteria veronderstellen waaraan een werk moet voldoen. Maar objectieve criteria bestaan in de literatuur niet, zei de boekenchef.
Ik was het hartstochtelijk met haar eens, wat niet verwonderlijk is aangezien wij beiden dezelfde persoon zijn. Een paar jaar later werd ik in mijn mening gesterkt toen ik in een zaaltje een gesprek leidde met drie literatuurwetenschappers. Hoe vaker ik ze vroeg aan de hand van welke criteria ze beoordeelden wat goede literatuur is, hoe nijdiger ze me aankeken. Een bevredigend antwoord bleef uit.
Als zelfs hooggeleerde literatuurwetenschappers er niet uitkomen, dan past de literair recensent ook wel enige bescheidenheid. Maar sterren doen, vind ik, het tegenovergestelde. Ze reduceren recensies tot een kil rapportcijfer en dat is niet alleen jammer voor de nuance, het heeft ook iets aanmatigends. Een recensie is niet meer en niet minder dan de zo goed mogelijk onderbouwde mening van een geoefende lezer, waar andere meningen tegenover kunnen staan. Een recent voorbeeld is de nieuwe roman van Adriaan van Dis, die in de Volkskrant twee zuinige sterretjes kreeg en sindsdien op nummer 2 staat te shinen in de Bestseller 60.
Onze redactie kent ook veel voorstanders van het sterrenstelsel en lang trok ik zielig aan het kortste eind. Tot nu. Het doet me plezier te mogen aankondigen dat het boekenkatern van de Volkskrant met ingang van deze week geen sterren meer bevat.
Source: Volkskrant