De in Essex werkzame Nederlandse vervelingsonderzoeker Wijnand van Tilburg is daarmee een van de winnaars van de jaarlijkse Ig Nobelprijzen. ‘Mijn ouders waren natuurkundeleraar, we hadden het thuis vaak over de Ig Nobels. Het voelt fantastisch dat ik er nu ook een heb gewonnen’, vertelt Van Tilburg aan de telefoon. ‘Deze prijs bewijst dat wetenschap en humor uitstekend samengaan.’
De Ig Nobelprijzen worden jaarlijks uitgereikt door het humoristische tijdschrift Annals of Improbable Research, voor serieus bedoeld, maar onbedoeld grappig onderzoek. Zo gaat de Ig Nobelprijs voor de natuurkunde dit jaar naar een Europees team dat onderzocht ‘in hoeverre de omroering van oceaanwater wordt beïnvloed door de seksuele activiteit van ansjovis’.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
De Ig Nobel voor de literatuur is voor onderzoekers die bestudeerden waarom woorden zo raar gaan klinken als je ze heel vaak herhaalt. De prijs voor communicatie – de categorieën waarvoor de prijzen worden uitgereikt wisselen per jaar – gaat naar het team dat bestudeerde wat er omgaat in het brein van mensen die zich hebben getraind in achterstevoren praten. En een Amerikaans-Aziatisch team ontving de prijs in de categorie geneeskunde voor een wel heel raar experiment: bij twintig kadavers telde men hoeveel neusharen mensen eigenlijk hebben.
Zulke strapatsen hebben in de regel een serieus doel. Zo wilden de neushaartellers achterhalen of er bepaalde mensen zijn met verhoogd risico op neusontsteking. Ook het onderwerp verveling heeft zo’n ernstige aanleiding, vertelt Van Tilburg. ‘Verveling kan op den duur nadelige gevolgen hebben. Het is een van de belangrijkste redenen van studentenuitval, maar kan bijvoorbeeld ook leiden tot drugsgebruik.’ Op nog langere termijn staat verveling in verband met zaken als depressie, overgewicht en hart- en vaatziekten.
Wat er in het onderwijs tegen verveling te doen is? Probeer het gevoel van zinloosheid te doorbreken, is een tip van Van Tilburg, die zelf overigens aan psychologiestudenten het berucht saaie vak statistiek geeft. ‘Als je studenten of scholieren duidelijk maakt waarvoor ze het doen, kun je verveling voorkomen. Stel dus duidelijke doelen, leg uit wat de lesstof betekent voor je baanperspectief, of gebruik voorbeelden uit de praktijk’, raadt hij aan.
Ook de verwachting speelt mee, ontdekte Van Tilburg. Voor een tweede studie legde hij een groep studenten voor dat een bepaald vak dat ze zouden gaan volgen enorm saai was, terwijl een andere groep juist positieve verhalen over het vak te horen kreeg. De studenten die met de ‘saaie’ verwachting naar college gingen, verveelden zich ook werkelijk meer.
Andere opvallende Ig Nobellaureaat: de Poolse veldgeoloog Jan Zalasiewicz, die zich verdiepte in de vraag waarom aardwetenschappers vaak likken aan de rotsen en fossielen die ze uithakken. Om ze nat te maken zodat je details beter ziet, is een verklaring, maar in elk geval in voorbije eeuwen likte men ook aan fossielen en stenen om te proeven waarvan ze zijn gemaakt en hun structuur beter te beoordelen, schrijft Zalasiewicz in zijn prijswinnende bijdrage.
Het is het vierde jaar op rij dat er tussen de winnaars een Nederlander zit, merkt Kees Moeliker op, zelf ooit Ig Nobellaureaat en inmiddels een van de organisatoren. Of dat per se een goed teken is? ‘Ik vind van wel’, zegt hij.
Klassiek experiment: ga op straat omhoog staan staren, en tot wel acht op de tien passanten zullen dat ook doen, terwijl er toch niets is te zien. Een op de drie voorbijgangers bleef zelfs staan, in het straatexperiment van Stanley Milgram (beroemd van het gehoorzaamheidsexperiment waarbij vrijwilligers een vastgebonden acteur zogenaamd steeds hevigere stroomstoten toedienden). Nu, 55 jaar later, krijgt Len Bickman, destijds student, alsnog de Ig Nobel voor het omhoogkijk-experiment.
Neem een dode spin, lijm een holle naald aan zijn kopborststuk, en ziedaar: een ‘necrobotische grijper’, ofwel een levenloze spin waarmee je lichte voorwerpen kunt vastpakken, door zijn poten open en dicht te doen via lucht door de naald. ‘De grijper is een mobiel apparaat en is buitenshuis van nature gecamoufleerd’, noteren de Amerikaans-Chinese bedenkers trots. Goed voor de Ig Nobelprijs voor werktuigbouwkunde.
De toiletpot die onderzoeker Seung-min Park ontwierp, beschikt over bewegingssensoren die registreren of er wordt gepoept of geplast, een ‘anuscamera’ om de bezoeker te identificeren, een teststrip voor urine-analyse, software die de hardheid van ontlasting herkent, druksensoren en natuurlijk bluetooth, om alle waarnemingen snel in de cloud te zetten. Nuttig voor de tijdige diagnose van allerlei kwalen, maar nu vooral winnaar van de Ig Nobelprijs voor volksgezondheid.
De Ig Nobelprijs voor voedingswetenschap gaat naar twee Japanse onderzoekers die op het idee kwamen om rietjes, eetstokjes en een vork onder stroom te zetten om te kijken hoe dat de smaak van voedsel beïnvloedt. ‘We gebruikten het fenomeen van geëlektrificeerde smaak om informatie over te brengen die mensen niet kunnen waarnemen met hun tong’, noteerde het duo in zijn verslag. Tot de winkels heeft het elektrische eetgerei het voor zover bekend nooit geschopt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden