Natuurlijk wist hij wat hij deed, zegt Ruben Schilt (22), terwijl hij over het water van de Beneden Merwede uitkijkt naar de fabriek van Chemours in Dordrecht. Uit de wirwar van pijpen en buizen aan de overkant kwamen jarenlang de chemicaliën die niet alleen in onze antiaanbaklagen zitten, maar ook in het water, de grond en de kippeneieren van de wijde omgeving. ‘Ik weet dat ik een jaar cel kan krijgen. Maar ik vind dat je niet zo naar het strafrecht moet kijken, niet naar de consequenties ervan. Mijn geweten is belangrijker.’
Tot zijn ontslag vorige week stond Schilt als commissielid de PvdA-fractie in de Dordtse gemeenteraad bij. Zo hoorde hij op 30 mei in een besloten vergadering dat Chemours, voorheen DuPont, dreigende schadevergoedingen wilde afkopen. Ondanks de geheimhoudingsplicht lekte hij die informatie een week later naar tv-programma Zembla – een dag nadat hij de uitzending had gezien over de effecten van de pfas-lozingen in zijn geboortestad.
Over de auteur
Michael Persson is economieverslaggever en commentator van de Volkskrant, met een focus op fraudeurs en profiteurs. Als Amerika-correspondent won hij journalistiekprijs de Tegel.
‘Ik voelde me buitenspel gezet door het college’, zegt hij.
Hij is een echt kind van de stad, en kent Chemours van dichtbij. Zijn vader heeft in de jaren zeventig nog als magazijnmedewerker voor het bedrijf gewerkt, zelf heeft hij begin dit jaar nog 50 euro verdiend als lid van een focusgroep die mocht oordelen over de nieuwe reclamecampagne van het bedrijf. Nu hangen er in de bushokjes posters met de tekst: ‘In Dordrecht produceren we met trots materialen waar de wereld op vertrouwt.’
‘Het stond op de agenda. Besloten agenderingsverzoek dagvaarding Chemours, stond er. Dat vond ik boeiend. Toen ben ik erbij gaan zitten.’
‘Dordrecht en drie omliggende gemeenten hebben een civiele rechtszaak aangespannen tegen Chemours, waarin ze het bedrijf aansprakelijk stellen voor de milieuvervuiling en de gezondheidsschade door de lozingen van pfas. Wij hoorden van de wethouder en een advocaat van de gemeenten dat Chemours een paar weken eerder een schikking had voorgesteld. Enkele miljoenen euro's, als ze daarmee van alle rechtszaken af waren. Er was haast bij, want de uitspraak van de rechtszaak is op 27 september.’
‘De wethouder zei dat Chemours een nieuwe bladzijde wilde openslaan, en dat die schikking misschien het beste was voor de stad. Ze zei dat de gemeente het bod heel serieus nam, alleen dat het te laag was. En ik zag een commissievergadering, met een ratjetoe aan personen die niet enthousiast waren over de schikking maar er ook niets tegen zouden doen, had ik het idee. Ik vond dat ondemocratisch.’
In 1962 opent Prins Bernhard in Dordrecht een fabriek waar het Amerikaanse DuPont een nieuw revolutionair goedje gaat produceren: teflon, voor al uw anti-aanbaklagen. Als grondstof daarvoor worden zogeheten pfas gebruikt, ook wel eeuwige chemicaliën genoemd omdat ze nauwelijks afbreken en dus lang in het grondwater en de bodem blijven zitten. Ondanks aanwijzingen van gezondheidsschade blijft het bedrijf decennia doorgaan met het lozen van de stof. In 2012 stapt DuPont van het jarenlang gebruikte pfoa over op een alternatief, GenX, maar dat is ook een pfas en heeft vergelijkbare toxicologische eigenschappen.
De gemeenten Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden stellen in 2018 DuPont en Chemours (dat in 2015 was afgesplitst en de nieuwe oude eigenaar van de fabriek is) aansprakelijk voor de milieuverontreiniging en gezondheidsschade door de pfas. De gemeenten zeggen dat het bedrijf meer wist van de risico’s maar daarvoor niet heeft gewaarschuwd bij het aanvragen van de vergunningen. Inhoudelijk is deze civiele zaak in maart behandeld. Op 27 september doet de rechter uitspraak. Met het uitgelekte schikkingsvoorstel hoopte Chemours alle schuld en boete voor te kunnen zijn.
Ja, die zei: dit is inderdaad wel heftig, maar Ruben, ik weet ook niet wat we moeten doen. Hij zou nog even met de wethouder bellen. Daar is niks uitgekomen. Daarna kun je er eigenlijk niet meer over praten, ook niet met andere fracties. De raadsleden waren met andere dingen bezig, het reces stond voor de deur. En we wisten nog niet eens de exacte bedragen waarover werd gesproken. Straks is niet eens duidelijk dat dit gesprek is geweest, vreesde ik. Toen dacht ik: ik moet een andere weg zien te vinden. Dus toen heb ik de notulen naar Zembla gelekt.’
‘Het maakte me fokking boos. Het liet ook weer zien wat een trieste gemeenteraad we hebben. Zo weinig aandacht, terwijl voor de meest idiote onderwerpen eerst een beeldvormende vergadering en dan een oordelende vergadering en daarna een gemeenteraadsvergadering worden georganiseerd.’
‘Damherten. Eindeloze gesprekken en debatten. Waar vervolgens niets mee wordt gedaan, want in de raad lijkt het doel vooral om een momentje te shinen op Facebook. Het is typisch voor onze raad dat in die besloten vergadering over Chemours bijna niemand van de woordvoerders op dit dossier aanwezig was, en dat vervolgens niemand er aandacht aan schonk. Pas toen Zembla openbaar had gemaakt dat er een schikkingsvoorstel was gedaan, gingen verschillende partijen wél vragen stellen. Waarom wisten we niets van dit schikkingsvoorstel, vroeg er eentje. Hahaha. Stond gewoon op de agenda.’
‘Het is maximaal voor de bühne. Niemand leest de stukken, niemand verdiept zich, en dat boeit niemand, want het gaat gewoon om wat lekker klinkt. Daarom kan ik er vrede mee hebben dat ik uit de politiek ben. Het was een verspilling van al het leeswerk. Als het over onzindingen zoals damherten gaat, oké. Maar bij Chemours gaat het over mensenlevens. De enige manier hoe ik dit kon dwarsbomen, was door te lekken.’
‘Zeker weten. Goed, er zijn ook raadsleden die keihard hun best doen, en ze hebben allemaal de juiste intenties. Maar veel mensen die in de raad zitten komen vaak niet toe aan echte politiek, omdat ze te druk bezig zijn met eruitzien als een politicus.’
‘Je krijgt als nieuw gemeenteraadslid een handboek. Op een van de eerste bladzijden staat wat het belang is van de eed die je aflegt, en dat je een jaar gevangenisstraf kunt krijgen als je de geheimhouding schendt. Maar ik had niet gedacht dat ze zo gemakkelijk bij mij zouden uitkomen. Ik had niet verwacht dat het zo zou eindigen.’
‘Ik begon te twijfelen hoe solide mijn lek was toen Zembla meldde dat de informatie uit een vergadering in Dordrecht kwam. Ik had gedacht dat de makers dat in het midden zouden laten, want het schikkingsvoorstel was in vier gemeenten besproken. Nu kwam de schijnwerper meteen op ons te staan. Toen ik me realiseerde dat ik waarschijnlijk de enige was die de notulen van die besloten vergadering had gedownload, voelde ik wel nattigheid.’
‘Daar ging ik van uit. Misschien ook niet, maar ik had geen zin om verstoppertje te gaan spelen. De burgemeester had een extern onderzoek aangekondigd. Er zou aangifte worden gedaan. De gemeente zou veel geld uitgeven aan dat onderzoek, de raadsleden zouden kostbare tijd kwijt zijn aan ondervragingen. Terwijl ze in deze tijd belangrijke beslissingen over het onderwerp moeten nemen. De raadsleden zelf waren alleen nog maar aan het speculeren over het lek, dat was voor hen veel belangrijker dan Chemours zelf. Dus toen heb ik maar gewoon gezegd dat ik het was.’
‘Mijn fractiegenoot Marije. Die zei: oh jee, je gaat naar de gevangenis. Daarna mijn fractievoorzitter. Die zei: godverdomme. Alleen onze fractie-assistent zei: ja, we zijn nu allemaal geschrokken dat Ruben activistisch is, maar we hebben hem juist aangenomen omdat hij activistisch is. Dat zie ik als kern van de politiek: ze vinden principes heel tof, maar niet als die consequenties hebben. Politici zijn de enige mensen die ik hoor zeggen dat ik niet had moeten lekken.’
‘Ik belde hem en zei: ik heb de stukken gelekt naar Zembla. Hij zei: goed dat je het zegt. Hij klonk opgelucht. Hij had een probleem dat ik had gefikst. Twee dagen erna, in ons afscheidsgesprek, vertelde hij dat hij aangifte ging doen. Omdat het nou eenmaal de regels zijn. Hij snapte mijn boosheid, maar naar de pers lekken was niet goed. Hij vond dat ik via de griffie om openbaarmaking van de stukken had kunnen vragen. Ik denk niet dat dat had gewerkt.’
‘Nee. De meeste mensen zouden dit hebben gedaan. Als je met mensen op straat spreekt, besef je hoe fout dit is, hoe zeer het niet kan, de geheimhouding van zo’n schikking. Wat nou nieuwe bestuurscultuur, wat nou weg met de achterkamertjes? Dit is het meest achterkamertjesachtige dat ik ooit heb meegemaakt. En er wordt nog steeds over een schikking onderhandeld.’
‘Ik vind dat je zo niet naar het strafrecht moet kijken, naar wat voor straf je kunt krijgen. En het is maar maximaal een jaar. Maar ik heb een wet overtreden en ik heb het vertrouwen tussen het college en de raad geschonden, en ook het vertrouwen binnen de raad. Daarmee heb ik ook een democratisch proces in de weg gezeten, en dat is een fout van mij geweest.’
‘Ik heb een gekke manier van denken. Ooit heb ik een suïcidepoging gedaan omdat ik altijd erg veel bezig was met wat anderen van mij vonden, en wat ik dacht dat anderen van mij vonden en verwachtten. Dat was een zwaar en ingewikkeld leven. Het touw brak. Nu weet ik: je moet eigenlijk gewoon altijd doen wat voor jou goed voelt. Als die schikking erdoor zou komen en ik niks had gedaan, dan had ik me slechter gevoeld dan wanneer ik een jaar in de cel zit.’
‘Ik word op handen gedragen, geloof ik. Voor het eerst in mijn leven is heel mijn familie het eens is met wat ik politiek heb gedaan. De familie van mijn vaderskant stemt populistisch rechts, mijn moederskant liberaal. Maar allemaal snappen ze wat ik heb gedaan en staan ze er gewoon achter. Ik heb nog nooit iets gedaan wat iedereen zo waardeerde.’
Reactie gemeente Dordrecht
Burgemeester Wouter Kolff herkent op geen enkele wijze het geschetste beeld, stelt hij. ‘Er zijn weinig dossiers die zo uitvoerig en intensief met de gemeenteraad zijn besproken als het dossier Chemours. Ook het afgelopen jaar zijn daar vele openbare vergaderingen aan gewijd. De inzet van de gemeente Dordrecht, breed gesteund in de raad, is op drie punten: we stellen Chemours en DuPont aansprakelijk voor de schade die zij hebben veroorzaakt, we dringen aan op een zo streng mogelijke vergunning (nul uit de pijp) en we dringen aan op een Europees, of liever wereldwijd pfas-verbod. Bij al deze acties staat de gezondheid van onze bewoners voorop. Ik betreur het dat de heer Schilt opnieuw lekt uit de geheime vergadering, en dat hij daarbij een wethouder zegt te citeren. Vanwege de geheimhouding kan en mag de wethouder daar niet op reageren. Tevens herken ik het beeld dat de heer Schilt schetst van de gemeenteraad en het college totaal niet en doet het geen recht aan de enorme inzet die dagelijks wordt gepleegd voor onze stad en de Dordtenaren.’
Reactie Wouter van der Spoel, fractievoorzitter PvdA Dordrecht:
‘Ik kan wegens de geheimhoudingsplicht niet inhoudelijk ingaan op deze kwestie. Maar ik vind het wel jammer dat een groot deel van de gemeenteraad op deze manier wordt weggezet. Ik ken ze als hardwerkende mensen die allemaal het beste voor hebben met de stad.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden