De Oekraïense corruptiebestrijders hebben hun pijlen gericht op een oligarch die aan de basis stond van Zelensky’s presidentschap. Wie is deze Ihor Kolomosjky?
Op de avond voorafgaand aan de Oekraïense presidentsverkiezingen van 2019 spreekt Ihor Kolomojsky een laatste keer zijn omvangrijke zakenimperium aan om aandacht te genereren voor zijn protegé. Zo kort voor de stembusgang is campagnevoeren verboden, maar daar weet de begunstiger van televisiekomiek Volodymyr Zelensky wel wat op. De steenrijke oligarch laat zijn eigen zender 1+1 gewoon Zelensky’s comedyshows uitzenden. Het plan werkt: Zelensky verslaat de zittende president Petro Porosjenko.
Over de auteur
Pepijn de Lange is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Ruim vier jaar later is duidelijk dat Kolomojsky’s loyaliteit aan Zelensky niet wederzijds is. De zittende Oekraïense president lijkt niet van plan zijn oude patroon de hand boven het hoofd te houden nu die vervolgd wordt voor de manier waarop hij zijn miljardenkapitaal vergaarde. Begin deze maand werd Kolomojsky in voorlopige hechtenis genomen op beschuldiging van fraude en witwassen. Vorige week bevroren de Oekraïense autoriteiten voor 80 miljoen dollar aan bezittingen van hem. Wie is deze man? En waarom laat Zelensky hem vallen?
Op het eerste gezicht is Kolomojsky’s carrièrepad typisch voor een oligarch in een voormalige Sovjetstaat. Tot de val van de Sovjet-Unie leidt hij een leven in de luwte. Hij komt ter wereld en groeit op in de huidige Oekraïense stad Dnipro. Zijn ouders, van Joodse komaf, zijn hoogopgeleid. In 1985 voltooit hij een ingenieursopleiding in zijn geboortestad.
Als het grote Sovjetrijk uiteenvalt, ruikt Kolomojsky zijn kans om rijk te worden. Kort na de Oekraïense onafhankelijkheid in 1991 krijgt hij, meedeinend op de privatiseringsgolf, voor weinig geld enkele staatsbedrijven in handen. Eerst verwerft hij verscheidene staalfabrieken en gasbronnen. In 1992 richt hij de PrivatBank op, die zal uitgroeien tot de belangrijkste spaarbank van het land.
Op het hoogtepunt van zijn macht behoort Kolomojsky tot de vermogendste mensen van Oekraïne. De krant Kyiv Post schat zijn kapitaal en bezittingen in 2012 op ruim 6 miljard dollar. In de Oekraïense zakenwereld is dan al bekend dat Kolomojsky er niet voor terugschrikt om zijn belangen met geweld te verdedigen. Zo zou hij in een aquarium in zijn kantoor een vijf meter lange haai houden om zijn gesprekspartners nerveus te maken.
Tijdens de Majdan-revolutie van 2014 doet Kolomojsky iets wat vaker de val van een oligarch heeft ingeluid: hij begint zich te bemoeien met de politiek. Kolomojsky schaart zich openlijk achter de demonstranten die willen dat Oekraïne toenadering zoekt tot de Europese Unie. Na het vertrek van de pro-Russische president Viktor Janoekovytsj wordt hij benoemd als gouverneur van zijn geboorteprovincie Dnipropetrovsk.
In die rol verdient hij veel waardering van de bevolking door de opstand van de pro-Russische separatisten in te dammen. Terwijl het Oekraïense leger nog weinig voorstelt, steekt Kolomojsky miljoenen dollars in een eigen burgermilitie, het zogenoemde Dnipro-1-bataljon. Met mensenrechten nemen de strijders het niet zo nauw, maar ze weten wel met succes de opstandelingen te verjagen.
Toch wekt Kolomojsky wrevel bij de regering van de nieuwe Oekraïense president Porosjenko. Zijn zucht naar macht staat Porosjenko tegen. Bovendien doen geruchten de ronde dat Kolomojsky is betrokken bij omkoping en huurmoorden. In 2015 ontslaat Porosjenko Kolomojsky daarom als gouverneur. Een jaar later nationaliseert de regering Kolomojsky’s PrivatBank, nadat is gebleken dat miljarden dollars spaargeld van Oekraïners zijn verdwenen.
Om zijn hachje te redden vlucht Kolomojsky naar het buitenland, van waaruit hij de strijd tegen zijn vijand Porosjenko voortzet. Via juridische weg probeert hij tevergeefs de nationalisatie van de PrivatBank ongedaan te maken. Met Zelensky’s overwinning op Porosjenko lukt het Kolomojsky wel om op politiek vlak wraak te nemen.
Blijft de vraag waarom Kolomojsky nu juist onder Zelensky’s bewind definitief van zijn voetstuk lijkt te duikelen. Vooropgesteld: Zelensky heeft zich altijd verzet tegen het beeld dat zijn premierschap een politieke klus voor Kolomojsky was. Corruptiebestrijding was voor de huidige president al een speerpunt in de campagne waarmee hij het hoogste politieke ambt veroverde.
Sinds de Russische inval in Oekraïne hebben oligarchen als Kolomojsky bovendien aan invloed ingeboet. Nu de verdediging van het land de hoogste prioriteit heeft, lukt het hun minder om de politieke agenda te bepalen. Bovendien manen westerse bondgenoten de Oekraïense regering om de wijdverbreide corruptie in het land aan te pakken. In dat licht is het niet verwonderlijk dat Kolomojsky nu vervolgd wordt.
Toch lijkt Zelensky zich niet helemaal op zijn gemak te voelen bij de arrestatie van de man aan wie hij zijn presidentschap te danken heeft. Slechts in bedekte termen liet Zelensky zich over de gebeurtenis uit. Het naoorlogse Oekraïne zal een land ‘met andere regels’ dan voorheen zijn, zei hij. ‘Voor hen die zichzelf boven de wet en alle regels plaatsten, zal er geen decennialange business as usual meer komen.’
Sinds 2021 prijkt Kolomojsky’s naam op de sanctielijst van de Verenigde Staten. Volgens de Amerikanen gebruikte hij als gouverneur van Dnipropetrovsk ‘zijn politieke invloed en officiële macht voor zijn persoonlijk voordeel’.
Volgens Oekraïense media ontnam de regering Kolomojsky vorige zomer per geheim decreet zijn Oekraïense staatsburgerschap. Hij zou nog wel over een Israëlisch en Cypriotisch paspoort beschikken.
Sinds deze maand hangen Kolomojsky in eigen land twee rechtszaken boven het hoofd. Tussen 2013 en 2020 zou hij ruim 14 miljoen dollar hebben witgewassen. Ook verdenken de anticorruptieautoriteiten hem van betrokkenheid bij de verduistering van 250 miljoen dollar bij zijn PrivatBank.
Source: Volkskrant