Enerzijds verheugt Jeroen Stam, een 54-jarige Afghanistan-veteraan, zich op de De vuurlinie, een film over majoor Marco Kroon. ‘Ik ben heel benieuwd. Ik ken hem van het Veteranenontmoetingscentrum in Den Bosch. Hij is een toegankelijk mensenmens die staat voor zijn collega’s.’
Anderzijds ziet hij er ook tegenop. In Afghanistan zag hij onder meer hoe een lokaal opperhoofd pronkte met ‘een menneke’ van een jaar of 12. ‘Die werd misbruikt, maar wij mochten niet ingrijpen’, zegt hij. Aan zijn uitzending heeft hij een posttraumatische stressstoornis overgehouden. ‘Ik ben nu twaalf jaar in therapie, daar loop ik niet voor weg.’ Hij vreest dat de film hem flashbacks bezorgt. ‘Ik zal mijn vrouw morgenochtend vragen hoe ik geslapen heb.’
Over de auteur
Gijs Beukers is mediaredacteur bij de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
Stam is een van de grofweg 250 veteranen die dinsdagavond voor de in drie zalen afgespeelde voorpremière van De vuurlinie naar Kinepolis Den Bosch zijn gekomen. De bijeenkomst is een initiatief van het Nederlands Veteraneninstituut, filmdistributeur Dutch FilmWorks en de gemeente.
Strepen of emblemen zijn hier afwezig, vrijwel alle veteranen zijn informeel gekleed. De sfeer is kameraadschappelijk: een handdruk is zeldzaam, een omhelzing de norm.
Iets na half zeven komt de in camouflagekleuren geklede hoofdpersoon binnen. Boven zijn rechterborstzakje staat zijn naam: Kroon.
Bosschenaar Marco Kroon is niet alleen een lokale held. In 2009 was hij de eerste soldaat in ruim vijftig jaar die de Militaire Willemsorde kreeg uitgereikt. Aanleiding waren de beslissingen die hij nam als pelotonscommandant in 2006, in de Afghaanse provincie Uruzgan.
Maar Kroon is ook omstreden. In 2011 werd hij vrijgesproken van drugsbezit, maar veroordeeld voor het bezit van een stroomstootwapen. In 2018 bleek dat er binnen de top van Defensie hevig wordt getwijfeld aan het waarheidsgehalte van de bewering van Kroon dat hij in 2007 is gevangengenomen en verkracht. En in 2020 kreeg Kroon een taakstraf van tachtig uur vanwege een kopstoot aan een agent die hem had betrapt op wildplassen.
In Kinepolis komt dit alles niet of nauwelijks ter sprake. ‘Marco heeft mijn jongensdroom vervuld’, zegt tatoeëerder Jimmy Hendriks (59), die in zaal 2 op rij 2 op de film zit te wachten.
Dan wijst Hendriks naar de zaalingang en verstomt het geroezemoes in de zaal. Kroon komt binnen. Staand voor het scherm spoort hij zijn medeveteranen aan met iemand te praten als de film ‘triggers losmaakt’. ‘Stap naar voren, dat zal de kwaliteit van je leven alleen maar verbeteren.’
Na applaus gaat Kroon zitten naast zijn vrouw Mirjam en zijn aanwezige kinderen Mitchell en Boyd.
Ademloos zitten de Brabantse veteranen, van wie sommigen hun partner hebben meegenomen, de volgende twee uur naar De Vuurlinie te kijken. Een enkele keer wordt er gelachen, bijvoorbeeld als Waldemar Torenstra, de Amsterdamse acteur die Marco Kroon vertolkt, niet geheel overtuigend ‘houdoe’ uitroept.
Maar er wordt vooral gehuild. Bij vechtscènes waarbij afgerukte ledematen te zien zijn. Bij de scène waarbij een Afghaanse politiechef Kroon en zijn makkers aanbiedt een als meisje verkleed jongetje te misbruiken. En bij de verkrachtingsscène, waarbij het gezin Kroon gezamenlijk de blikken afwendt. Na afloop haalt niemand het in zijn hoofd op te staan voordat de aftiteling is afgelopen en de lampen branden.
‘Aangrijpend’, luidt het oordeel van Hendriks. ‘Ook omdat ik Marco goed ken. Je ziet hoeveel ellende al die rechtszaken hem hebben opgeleverd.’
Kroon komt er in de film goed van af. De smetten op zijn verhaal – het stroomstootwapen, de kopstoot, de twijfels aan het verkrachtingsverhaal – heeft regisseur Roel Reiné vakkundig weggegumd.
Lees ook onze recensie
Rechtlijnig portret van majoor Marco Kroon ‘De vuurlinie’ ontbeert diepte ★★☆☆☆
Reiné had de vrije hand, benadrukt Kroon in de foyer. De kopstootscène had er bijvoorbeeld van hem in gemogen. Sterker nog, hij heeft het kikkerpak afgestaan waarin hij tijdens carnaval stond te plassen toen hij werd gearresteerd. ‘Maar door die scène zou de tijdlijn te ingewikkeld worden, begreep ik. Bovendien is de film gebaseerd op mijn boeken Danger Close (2013) en Kroongetuige (2018), en daarin komt het ook niet voor.’
Kroon is gelukkig met De vuurlinie, die hij net voor de derde keer heeft gezien. ‘De wapenbehandeling van Waldemar en zijn team klopt helemaal. En ik houd van dit soort bombastische films. In een paar scènes liggen de doden op elkaar gestapeld. In werkelijkheid lagen er misschien niet vier binnen vier vierkante meter, maar ik snap dat Roel wil aangeven hoe heftig het was.’
Ook de kinderen van Kroon, de ook met militaire ambities behepte Mitchell (27) en Boyd (20), zijn onder de indruk. Heftig vinden ze vooral de scène waarin hun vader wordt verkracht. Mitchell: ‘Gisteren bij de première waren we er ook. Ik zei vandaag tegen pa dat ik de film eigenlijk te heftig vind, maar ik weet dat hij het fijn vindt als we erbij zijn.’ Zijn ze trots op hun vader? ‘Ja, maar dat waren we voordat de film uitkwam ook al.’
Waldemar Torenstra deed het ‘heel goed’, zeggen ze. ‘Soms was hij alleen wat rustig’, zegt Mitchell, ‘dan miste ik een beetje de ridder Red Bull die mijn vader is.’ Ook uiterlijk zijn er verschillen. Mitchell, lachend: ‘No homo, maar Waldemar is een stuk knapper dan papa.’
De volgende ochtend meldt Jeroen Stam, de Afghanistan-veteraan, dat de film ‘beter was dan ik had verwacht’. De scène met het jongetje dat wordt aangeboden ‘kwam keihard binnen’, zegt hij. De flashbacks leidden tot een slapeloze nacht. ‘Tijdens nachtmerries was ik aan het slaan en schreeuwen, mijn vrouw heeft me een paar keer wakker moeten maken om te zeggen dat ik gewoon in bed lag en nachtmerries had.’ Toch is hij blij dat hij geweest is. ‘Dit geeft weer genoeg om over na te denken.’
De ceremonie waarbij Marco Kroon de Militaire Willemsorde kreeg uitgereikt, was live bij de NOS te zien. ‘Hij krijgt deze onderscheiding niet voor een enkele actie, maar voor zijn optreden als leider, als militair en als mens tijdens de hele missie’, zei koningin Beatrix voordat ze hem tot ridder sloeg. Na Kroon was het de eer aan luitenant-kolonel Gijs Tuinman (2014) en majoor-vlieger Roy de Ruiter (2018).
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden