Inmiddels kun je de gemiddelde true crime-serie wel uittekenen, nog zonder te kijken. Er is iets gruwelijks gebeurd – beter nog: een serie gruwelijkheden – in een kleine tot middelgrote gemeente. Het is een tijdje geleden, maar niet heel lang – een jaar of vijftien; de betrokkenen leven nog. Voor hen voelt het als gisteren, vertellen ze in het intro. Omdat er geen opnames van de gruweldaad zijn, zien we tijdsbeelden, krantenkoppen, droneshots van het gebied. B-roll zet sfeer neer: een openstaande achterdeur, een wegrijdende auto, een wapperend gordijn.
Over de auteur
Doortje Smithuijsen is filosoof en journalist. Voor de Volkskrant schrijft ze essays en reportages en doet ze eens in de vijf weken dienst als tv-recensent.
Aangejaagd door de populariteit van Amerikaanse true crime zoeken Nederlandse omroepen verwoed naar eigen misdaadverhalen. Helaas voor hen is Nederland geen Amerika – in plaats van Ted Bundy en Jack the Ripper moeten wij ons vermaken met Joran van der Sloot en de Deventer moordzaak. Uit misdaadarmoede volgen op zulke producties doorgaans producties over de ontstane media-aandacht, in afwachting van een nieuwe opgraving uit de steeds leger wordende criminologiegeschiedenis.
Nieuwste opgraving: de beul van Twente, waar Avrotros momenteel een documentaireserie aan wijdt – woensdagavond is het derde deel op NPO3. ‘Beul’ is de bijnaam van een ex-tbs’er die tussen 2000 en 2004 dieren verminkte rond Enschede. Op een bepaald vermoordde hij een dakloze. Dat is natuurlijk vreselijk, tegelijk kun je je afvragen of het genoeg is om drie delen documentaire aan te wijden. De makers overstemmen deze vraag door een overdaad aan opnamen van schapenwol op prikkeldraad en paarden in een wei. Door beelden van een anonieme man die op een stoel zit, uit een raam staart, over bospaden fietst. Door een soundscape van gezaag en gehijg. Als het klinkt als true crime en het ziet eruit als true crime, dan ís het true crime, lijkt het idee.
De laatste jaren zijn veel theorieën geopperd over waarom true crime zo aanslaat. Het zou een reactie zijn op de incompetentie van ons rechtssysteem. Sociale media zouden het gevoel van ‘detective spelen’ versterken. Vrouwen – oververtegenwoordigd in het publiek – zouden onbewust manieren zoeken om zich veiliger te voelen
Waarschijnlijker is dat de opkomst van true crime vooral een kwestie is van aanbod creëert vraag. True crime appelleert aan ons overlevingsinstinct: het genereert stress, je komt als kijker gevoelsmatig te weten waar anderen toe in staat zijn. Na het bingen van een serie krijg je al snel behoefte aan een volgende moordzaak, liefst nog gruwelijker, zodat je dopaminerush even sterk zal zijn. Pornoverslaafden kijken op een gegeven moment filmpjes die ze zelf ook abject vinden in een poging de opwinding van het eerste filmpje te evenaren. Zoals YouPorn hen verslaafd houdt met een oneindig aanbod, zo binden streamers publiek aan zich met steeds een nieuwe seriemoordenaar.
De laatste tijd klinkt kritiek op het true crime-genre: het zou misdaad romantiseren, onnodig angst zaaien. Wat betreft De beul van Twente hoeven we daar niet bang voor te zijn. Wat de serie vooral oproept: weerzin tegen een genre dat in recordtempo sleets raakt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden