Bij de invasie van Oekraïne schakelde Rusland met een cyberaanval het satellietsysteem uit dat het Oekraïense leger gebruikte, van telecombedrijf Viasat. Hierdoor waren de Oekraïense troepen en commandanten verstoken van internet en konden ze niet met elkaar communiceren. In de dagen na de invasie riep de Oekraïense minister Mychajlo Fedorov de Amerikaanse ruimte-entrepreneur Elon Musk op om zijn land van Starlink-terminals te voorzien.
Binnen enkele uren reageerde Musk dat hij Starlink, een systeem dat internet via satellieten aanbiedt, in Oekraïne had geactiveerd. Een paar dagen later arriveerden de Starlink-terminals zodat Oekraïense legereenheden met elkaar konden communiceren. Dankzij de Starlink-technologie is de reactietijd van het Oekraïense leger – de tijd tussen het vinden van een doelwit tot het raken ervan – teruggebracht van bijna twintig minuten naar ongeveer één minuut.
Over de auteur
Heleen Mees is columnist van de Volkskrant. Eerder promoveerde ze op de Chinese economische groei. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Maar naarmate de oorlog langer duurde, begon Musk te klagen over de hoge kosten. In september vorig jaar stuurde de commercieel directeur van SpaceX een brief naar het Pentagon dat het bedrijf niet nog meer Starlink-terminals voor Oekraïne kon bekostigen. Diezelfde maand begon Musk aan te dringen op vredesonderhandelingen met de Russische president Vladimir Poetin. ‘Poetin wil vrede’, zei Musk tijdens een conferentie in Aspen. Een week later twitterde Musk een voorstel voor een vredesplan, dat gekopieerd en geplakt leek van Poetin.
Musk begon zich ook met de militaire operatie te bemoeien. Volgens een nieuwe biografie schakelde Musk Starlink boven de Krim uit, om zo te voorkomen dat het Oekraïense leger een aanval zou uitvoeren op Russische oorlogsschepen bij de Krim. De ‘onthulling’ leidde tot zoveel kritiek dat Musks biograaf, Walter Isaacson, afgelopen weekend zich genoodzaakt zag om het feitenrelaas te corrigeren; Musk zou Starlink niet hebben uitgeschakeld, maar een verzoek van de Oekraïense legerleiding om Starlink boven de Krim te activeren, hebben afgewezen.
Dat laatste scenario ligt het meest voor de hand, omdat de Oekraïense legerleiding Musk niet op de hoogte zou hebben gebracht van een op handen zijnde droneaanval als dat niet strikt noodzakelijk was geweest. Musk zei tegen biograaf Isaacson dat de Russische ambassadeur in de Verenigde Staten hem had gewaarschuwd dat een Oekraïense aanval op de Krim een nucleaire reactie zou uitlokken (Musk beweerde tegen anderen dat hij met Poetin zelf had gesproken). In Musks megalomane beleving heeft hij de wereld behoed voor een nucleaire ramp.
De regering-Biden accepteerde de bemoeienis van Musk met de oorlog in Oekraïne om geld te besparen. Maar ook in de geopolitiek geldt: wie betaalt, bepaalt. De Amerikaanse regering had Musk meteen moeten aanbieden om te betalen voor de levering en het gebruik van de Starlink-terminals in Oekraïne, zodat zij niet afhankelijk zou zijn van zijn luimen. Inmiddels is er wel een contract met SpaceX gesloten voor het gebruik van Starlink in Oekraïne, en zijn er geen problemen meer met de verbinding op het slagveld.
Het zal niet de laatste keer zijn dat de Amerikaanse regering de hulp nodig heeft van de even wispelturige als begaafde Elon Musk. De geopolitieke rivaliteit tussen de Verenigde Staten en China speelt zich voor een belangrijk deel af in de ruimte. China is al twee decennia bezig om wapens te ontwikkelen om de VS in de ruimte de baas te zijn.
Volgens geheime documenten van het Pentagon die begin dit jaar zijn gelekt, lijkt China zich voor te bereiden op een cyberoorlog in de ruimte. De Chinezen zouden door middel van cyberaanvallen de controle over satellieten willen overnemen, waardoor deze voor de Amerikanen onbruikbaar worden.
Het Amerikaanse ruimteprogramma is verwaarloosd sinds de Space Shuttle in 2011 buiten gebruik werd gesteld. Om de Chinese ambities te dwarsbomen zal Amerika de commerciële satellieten van SpaceX hard nodig hebben. SpaceX heeft daarnaast een contract met het Amerikaanse leger om een raketschip te ontwikkelen dat snel militaire vracht naar een conflictgebied of rampgebied kan verplaatsen. Het valt te hopen dat er in het contract een bepaling is opgenomen dat het bedrijf ermee akkoord gaat dat het raketschip in tijden van oorlog ingezet kan worden.
Beslissingen over oorlog en vrede dienen te worden genomen door democratisch gekozen regeringen in het Westen, die specialisten tot hun beschikking hebben om over het buitenlands beleid te adviseren. Niet door een man die dreigt te verdwijnen in het konijnenhol van complottheorieën.
Source: Volkskrant