Met een dik schrift op schoot, vol aantekeningen en gele markeringen. Zo ziet Arre Zuurmond Femke Halsema nog zitten. ‘Het moet 2018 zijn geweest. Van alle burgemeesterskandidaten was zij de enige die bij mij langs is geweest’, zegt de voormalige ombudsman van de metropoolregio Amsterdam. ‘Ze had zich goed voorbereid, wilde alles weten over de invloed van het massatoerisme op de stad.’
En daarin, zegt Zuurmond (tegenwoordig regeringscommissaris Informatiehuishouding), ‘was ze anders dan haar voorganger. Want Van der Laan schold mij een half uur lang de huid vol toen ik het probleem van overtoerisme voor het eerst aankaartte.’
Onder leiding van Eberhart van der Laan was Amsterdam een populaire toeristenbestemming geworden. ‘Dat heeft de stad economisch veel goeds gebracht’, zegt Zuurmond. ‘Alleen wilde Van der Laan niet onder ogen zien dat zijn beleid ook een keerzijde had. Delen van de oude binnenstad veranderden in een urban jungle. Razend was hij toen ik dat in 2015 voor het eerst ter sprake bracht. Halsema wilde de problemen van de stad echt begrijpen. En toen ze in de zomer van 2018 burgemeester werd, werd de situatie in de oude binnenstad een van de eerste onderwerpen op haar lijstje.’
Ruim vijf jaar is Femke Halsema (57) inmiddels burgemeester van Amsterdam. Woensdag werd bekend dat – als het aan haar ligt – er nog een tweede ambtstermijn bijkomt. Ze zou het een ‘eer vinden om deze prachtige stad tot 2030 te mogen dienen’, schrijft ze aan de gemeenteraad.
Wat heeft ze tot nu toe bereikt? En hoe denken de Amsterdammers over haar?
‘Toen ze benoemd werd, was ik vooral blij dat we eindelijk een vrouwelijke burgemeester kregen’, zegt Sylvia Fennis van bewonerscollectief Red Amsterdam-Noord. Maar voor de rest moest Fennis het toen nog maar zien. ‘Ze kwam afstandelijk over, als een gereserveerde mevrouw.’
En hoewel Fennis over sommige onderwerpen totaal anders denkt dan de burgemeester – ‘Dat Erotisch Centrum moet je echt niet over het IJ flikkeren’ – is deze kritische zestiger inmiddels om. ‘Ze is een rolmodel voor mijn kleindochters.’
Afgelopen zomer bleek uit een onderzoek van O&S en de krant Het Parool dat meer dan de helft van de inwoners vindt dat Halsema door moet gaan als burgemeester. Met een rapportcijfer van 6,3 doet de burgemeester het bovendien beter dan de rest van het stadsbestuur, dat een 5,8 scoort.
Ter vergelijking: haar voorganger Van der Laan scoorde in 2015 een 7,7. Maar, zei hoofdonderzoeker Jeroen Slot hierover in Het Parool: ‘Ook de gemeenteraad werd destijds beter beoordeeld. We zien in het algemeen dat er minder politiek vertrouwen is dan een aantal jaar geleden.’
Veel Amsterdammers associëren Femke Halsema met termen als ‘betrokken, duidelijk en sociaal’, al vindt een deel van de bevolking haar ook ‘afstandelijk en onzichtbaar’.
Dat laatste begrijpt Abdelhamid Idrissi wel. ‘Maar zodra je haar leert kennen, is ze juist heel toegankelijk.’ Idrissi is sociaal ondernemer. In zijn studiezalen helpt hij samen met vrijwilligers honderden kinderen uit kwetsbare wijken met hun huiswerk. Daarnaast runt hij een gratis supermarkt in stadsdeel Nieuw-West, waar tientallen arme gezinnen hun boodschappen kosteloos kunnen halen.
‘Ik had geen vertrouwen meer in de overheid’, zegt Idrissi, die in 2019 uitgeroepen werd tot ‘Amsterdammer van het Jaar’. ‘Als ik namens een gezin aanklopte bij de gemeente voor hulp, was het antwoord van ambtenaren vrijwel altijd: nee, dat kan niet. Zelfs als ik zei: ja, maar anders belandt dit gezin op straat, was het antwoord vaak ‘sorry, maar nee’. Dankzij Femke Halsema is dit vertrouwen terug, ze is echt begaan met kwetsbare mensen.’
Zo belde de burgemeester Idrissi toen tijdens de lockdown veel mensen gedwongen thuis zaten. ‘Ze zei: ik heb een idee. Kunnen we kwetsbare gezinnen die heel klein behuisd zijn, niet een weekje onderbrengen in een vakantiepark? Ik zei: ja, maar dan moet écht alles voor hen geregeld worden, ook het vervoer. Daarmee ging ze akkoord. Achteraf wilde Halsema een van de gezinnen ontmoeten. Het werd een emotionele bijeenkomst, ook de burgemeester hield het niet droog.’
Idrissi is blij dat Halsema door wil gaan als burgemeester. ‘Ik weet niet hoe het bij andere burgemeesters is. Maar als ik haar bel voor hulp, maakt ze tijd vrij en luistert ze.’
Toch was Halsema’s keuze voor een tweede ambtstermijn niet vanzelfsprekend. In december zei ze in een interview in de Volkskrant dat ze ‘diepgelukkig’ werd van het ambt. Maar dat ze niet zeker wist of ze nog sterk genoeg was voor ‘deze rumoerige stad’. ‘Heb ik nog voldoende kracht en energie? Voldoende ideeën en brille?’, vroeg ze zich af.
Vooral het begin van haar burgemeesterschap verliep niet vlekkeloos. Zo kreeg Halsema felle kritiek te verduren toen ze in 2020, tijdens de coronapandemie, overdonderd werd door een massale demonstratie op de Dam. Duizenden mensen waren bijeengekomen om te demonstreren tegen racisme en politiegeweld. De anderhalvemeterregel kon niet gehandhaafd worden, Halsema besloot niet in te grijpen, uit angst voor ongeregeldheden. Het resulteerde in verontwaardiging, een motie van wantrouwen en een burgemeester die haar spijt moest betuigen.
‘Dat was wel een dieptepunt’, zegt filmmaker Antoinette Beumer, een goede vriendin van Halsema. ‘Net als de aanvaring met De Telegraaf.’ In de zomer van 2019 werd Halsema’s destijds 15-jarige zoon gearresteerd met een nepwapen. Justitie communiceert nooit over de identiteit van minderjarige verdachten. Maar De Telegraaf bracht het nieuws naar buiten en suggereerde een doofpotaffaire. In een emotionele brief aan haar inwoners schreef Halsema: ‘Mijn zoon is een gewone Amsterdamse jongen die inderdaad een fout heeft begaan die hij moet herstellen. Hij verdient geen extra publieke straf.’
‘Zo’n aanval op je gezin maakt dit werk moeilijk’, zegt Beumer die niet in Halsema’s schoenen zou willen staan. ‘Als je bij haar op bezoek gaat bijvoorbeeld, zie je via de camera’s binnen precies wie er buiten voor de deur staat te schreeuwen. Mensen lijken niet door te hebben dat ook de ambtswoning écht haar woning is en niet alleen haar kantoor. Gelukkig is Femke niet snel bang.’ Zo scandeerden in mei 2022 zeshonderd boze voetbalsupporters voor haar woning: Halsema kankerhoer. En later dat jaar hingen gefrustreerde PSV-supporters een spandoek voor haar woning met de tekst: ‘Je zoon is een crimineel, niet wij.’
‘Femke heeft door haar intellect en welbespraaktheid altijd weerstand opgeroepen, maar ik heb de indruk dat dat geleidelijk minder wordt’, zegt Beumer. Wat haar betreft is Halsema inmiddels ‘in haar element als burgemeester. Haar hoogtepunt was dat ze als eerste bestuurder excuses mocht maken voor het slavernijverleden.’
Toch blijft Beumer zich verbazen over de manier waarop haar vriendin soms bejegend wordt. ‘Vooral door mannen. Zelfs als ze haar een compliment geven, zit er vaak nog zo’n ondertoon in van ‘chapeau vrouwtje dat je zover bent gekomen’.’
In eerdere interviews zei Halsema dat ze deze zomer de balans op zou maken, en zou beslissen of ze door wilde gaan. Daarover schrijft ze in haar brief aan de gemeenteraad dat ‘de afgelopen jaren indrukwekkend, leerzaam, intens en soms zwaar waren, in het bijzonder voor mijn directe omgeving’. Maar dat ze tot de conclusie is gekomen dat ‘dankbaarheid overheerst’.
Toch reageert op het Amsterdamse stadhuis vrijwel niemand verbaasd op haar besluit om door te gaan. Afgelopen jaren presenteerde Halsema tal van langetermijnplannen, maar echt geoogst heeft ze nog niet.
Zo kondigde Halsema begin 2020 aan dat buitenlandse toeristen niet meer welkom zijn in Amsterdamse coffeeshops. Op die manier hoopte ze het aantal toeristen terug te dringen en de stad te bevrijden van het soms wat ordinaire, commerciële imago dat alles kan en mag. Al snel bleek dit plan onhaalbaar: de gemeenteraad voelde hier weinig voor. Inmiddels is het plan teruggebracht tot een blowverbod voor delen van het toeristisch centrum.
Daarnaast profileerde Halsema zich afgelopen jaren als burgemeester van de buitenwijken, oftewel de stadsdelen Nieuw-West, Zuidoost en Noord. Ze stond aan de wieg van onder meer het Masterplan Zuidoost, een ambitieus plan met als doel om structurele armoede, criminaliteit en schooluitval tegen te gaan. Het idee is dat in 2040 kinderen uit dit stadsdeel dezelfde kansen krijgen als jongeren uit de rest van de stad. Maar vlotten wil het nog niet: deze zomer stapte programmadirecteur Saundra Williams op, uit frustratie over het onderlinge wantrouwen. Het verschil tussen de ‘leefwereld’ van de bewoners en de ‘systeemwereld’ van de overheid en maatschappelijke organisaties was te groot, zei ze hierover in Het Parool.
Wat CDA-raadslid Diederik Boomsma betreft is het lastig om een burgemeester op zulke dossiers langs een meetlat te leggen. Zo heeft Halsema in de Nieuw-West, Zuidoost en Noord vooral een voortrekkersrol, de regie ligt bij de wethouders. ‘Een burgemeester heeft beperkte bevoegdheden, en een beperkt budget.’
Wat het raadslid betreft ‘functioneert de burgemeester prima’. Al begrijpt hij niet dat ze haar nek zo uitsteekt voor het Erotisch Centrum. ‘Dat is onverstandig. Het is goed dat ze de problemen in de binnenstad wil oplossen, maar dat doe je niet door het grootste bordeel van Europa in een woonwijk te bouwen. Ik hoop dat ze op dit dossier volledig faalt.’
Om het overtoerisme op de Wallen tegen te gaan, wil Halsema in Amsterdam-Zuid of Noord een Erotisch Centrum bouwen. Haar hoop is dat hierdoor een ‘aanzienlijk deel’ van de ramen op de Wallen zullen verdwijnen. Dit najaar moet duidelijk worden of, en waar zo’n centrum, moet komen. De plannen leveren veel weerstand op, onder bewoners, maar ook onder stadsdeelbestuurders.
‘Als je voor zo’n complex probleem een langetermijnoplossing wilt, zal je daar een open en transparant debat over moeten voeren’, zegt oud-ombudsman Arre Zuurmond, die juist vindt dat Halsema het wel goed aanpakt. ‘Dat moeilijke gesprek gaat ze, ondanks alle kritiek, niet uit de weg.’
Ook Sylvia Fennis van Red Amsterdam-Noord heeft daar bewondering voor. Al heeft ze er geen begrip voor dat er naar haar stadsdeel wordt gekeken voor het Erotisch Centrum. ‘Al honderd jaar worden alle problemen over het IJ gegooid: kwetsbare gezinnen, industrie, noem maar op. Pas als hier de achterstanden zijn weggewerkt, kunnen we praten over iets nieuws.’
Afgelopen jaren had het bewonerscollectief geregeld contact met de burgemeester. Fennis omschrijft de burgemeester als ‘fel en duidelijk, maar wel iemand die goed luistert en helemaal geen afstandelijk mevrouw is. Al meteen bij de eerste afspraak ging ze ook mee naar buiten om even een sigaretje te roken.’
Eén van de klachten van de Noorderlingen ging over het grofvuil, dat maar een keer per maand werd opgehaald. ‘Meteen zei ze tegen haar ambtenaar: dat moet anders. Een maand later was het geregeld.’ Bovendien heeft Halsema het bewonerscollectief geholpen om hun stem duidelijker te laten horen. ‘Dankzij haar zitten we aan alle goede tafels om mee te praten, en hebben we invloed.’
‘Dus al met al’, vervolgt Fennis, ‘vind ik haar een goede burgemeester. Zelfs een tikkie beter dan haar mannelijke voorgangers.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden