Mochten de rechtmatige eigenaren van de archiefstukken ook bezwaar hebben tegen het vertonen van de replica's, dan belooft De Nieuwe Kerk ook die niet tentoon te stellen. "Dan tonen we een lege vitrine en vertellen daar het verhaal bij", zegt hoofd tentoonstellingen Marlies Kleiterp tegen NU.nl.
Dat geldt ook wanneer de rechtmatige eigenaren niet achterhaald kunnen worden, meldt Kleiterp. En de tijd begint te dringen, want de tentoonstelling begint op 21 oktober.
Lege vitrines zouden vanzelfsprekend pijnlijk zijn voor De Nieuwe Kerk, die nog in gesprek moet met het Nationaal Archief om überhaupt kopieën te kunnen tonen. De uitlener van de achttien archiefstukken moet nog toestemming geven voor het maken van deze zogenoemde facsimiles (in de kunstwereld worden kopieën van handschriften of drukwerken zo genoemd; precieze nabootsingen van het origineel).
Volgens De Nieuwe Kerk zijn nabootsingen van geroofde objecten minder controversieel omdat ze "meer afstand bewaren" tot de discussie over het tonen van geroofde objecten in tentoonstellingen. Tegelijkertijd kan de tentoonstelling toch het verhaal vertellen over de soms bloedige gedeelde geschiedenis van Nederland en de voormalige kolonie Nederlands-Indië, licht Kleiterp toe.
Experts en belangenorganisaties noemden het plan van De Nieuwe Kerk om via geroofde objecten zonder toestemming van de rechthebbenden überhaupt geld te verdienen in juni "niet oké" en zelfs "van de zotte".
Medeoprichter van het Dekolonisatienetwerk Rochelle van Maanen was een van de critici. Ook het gebruik van replica's vindt ze niet in de haak. "Leuk geprobeerd, maar dit verandert niets", reageert de sociaal wetenschapper met Indonesische roots op het nieuwe plan van De Nieuwe Kerk. "Het intellectueel eigendom blijft van de rechtmatige eigenaren", stelt ze. "Niet van De Nieuwe Kerk of het Nationaal Archief. Nog steeds moeten de rechthebbenden toestemming geven. Wie heeft dit in hemelsnaam bedacht?"
De Grote Indonesië-tentoonstelling begint op 21 oktober. De Nieuwe Kerk heeft de toegangsprijs nog niet vastgesteld, maar zegt zo'n 100.000 betalende bezoekers nodig te hebben om uit de kosten te komen.
Een kaartje voor de huidige tentoonstelling in De Nieuwe Kerk, World Press Photo Exhibition 2023, kost online €15,50. De tentoonstellingslocatie benadrukt dat ze geen winstoogmerk heeft.
38 van de ongeveer 350 objecten in De Grote Indonesië-tentoonstelling heeft De Nieuwe Kerk geleend van het Nationaal Archief. Die fotoalbums, dagboeken, affiches en pamfletten zijn omstreden. Veel zijn namelijk tijdens de bloedige Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949) door de Nederlandse inlichtingendienst NEFIS afgenomen van Indonesiërs.
"Daarbij werd kennis verzameld over mensen die door NEFIS werden gezien als verdachte, maar die we vandaag de dag vrijheidsstrijders noemen van de Indonesische onafhankelijkheid", zegt het Nationaal Archief, een onderdeel van de rijksoverheid, daarover op de website.
De beheerder van de archiefstukken noemde het in juni tegenover NU.nl pijnlijk voor rechthebbenden dat objecten die het NEFIS onrechtmatig in beslag heeft genomen te zien zijn in tentoonstellingen.
Kleiterp zegt dat De Nieuwe Kerk al vóór de ophef over de geroofde archiefstukken rekening hield met mogelijke gevoeligheden. De Amsterdamse tentoonstellingslocatie zou vorig jaar al besloten hebben om "vier à vijf" potentiële tentoonstellingsobjecten niet te vertonen. Volgens Kleiterp kunnen dat er "tot de dag voordat de tentoonstelling begint" dus nog meer worden.
De Tweede Kamer nam in juni een motie aan om gestolen stukken uit het NEFIS-archief terug te geven aan Indonesië. Een advies aan het kabinet hierover door de Raad voor Cultuur heeft vertraging opgelopen. Dat volgt niet in oktober maar eind dit jaar.
Afran schrijft over ongelijkheid in de maatschappij en koloniale geschiedenis. Lees hier meer verhalen van Afran.
Source: Nu.nl algemeen