Het is maar weinig muzikanten gegeven uit te blinken binnen diverse genres. De vorige week op 93-jarige leeftijd overleden bassist Richard Davis speelde met onder meer Louis Armstrong, Sarah Vaughan, Pharoah Sanders en Andrew Hill. Popsterren als Bruce Springsteen, Janis Ian, Bonnie Raitt en Paul Simon vroegen hem om bijdragen. Ook in de klassieke muziek dook zijn naam op, bijvoorbeeld in de orkesten van Igor Stravinsky en Leonard Bernstein.
Toch is Davis altijd een grote onbekende gebleven. Ook al leverde hij cruciale bijdragen aan twee albums van de pakweg zeshonderd waarop hij te horen was. Die twee platen worden binnen de respectievelijk rock- en de jazzgeschiedenis al meer dan een halve eeuw gezien als hoogtepunt.
Eric Dolphy’s Out To Lunch! liet in 1964 een ongehoord avant-gardistisch en toch toegankelijk jazzgeluid horen dat bijna zestig jaar later nog altijd even baanbrekend klinkt. Van Morrison bracht vier jaar later Astral Weeks uit, een plaat die al een halve eeuw gerekend wordt tot het beste dat de jaren zestig aan rockmuziek hebben opgeleverd.
Dat de minieme bekendheid van zijn naam in geen verhouding staat tot zijn immense betekenis voor de muziek, zal te maken hebben met zijn verlegenheid. Davis was geen man met een groot ego. Dat hij de muziek in zou gaan, had hij besloten toen hij als tiener opgroeide in Chicago. Alleen de instrumentkeuze was lastig. Hij koos voor de contrabas, omdat die in jazzcombo’s achterin op de tweede lijn stonden. Precies een plek waar hij zich in alles het prettigst voelde: op de achtergrond.
Hij leerde klassiek spelen in het Chicago Youth Symphony Orchestra en jazz onder meer bij Sarah Vaughan, wier klassiek geworden album Swingin’ Easy (1957) mede gedragen wordt door zijn basspel.
Davis vond zijn weg in het New Yorkse jazz-circuit, waar hij in 1963 wachtend op de trein in gesprek raakte met altsaxofonist Eric Dolphy. Of Davis volgende week wat te doen had. De saxofonist zou hem niet alleen eren met een naar Davis vernoemde compositie Iron Man, maar hem ook vragen mee te spelen op zijn eerste sessie voor platenlabel Blue Note. Die opname zou leiden tot het album Out To Lunch! (1964). Dolphy overleed vier maanden later, maar hij is nog met Davis te horen op een ander klassiek geworden album uit datzelfde jaar: Point of Departure van pianist Andrew Hill.
Davis’ naam in de jazzwereld was inmiddels gevestigd, maar de popwereld was voor hem nog ver weg. En dan is daar in 1968 een telefoontje van producer Lewis Merenstein. Of Davis leiding wil geven aan een band voor plaatopnamen van de Ierse zanger Van Morrison.
Een even vreemde als geniale keuze van de als producer door platenmaatschappij Warner Brothers ingehuurde Merenstein. Warner wilde graag met Morrison in zee en hoopte op nog een hit als Brown Eyed Girl (1967). Morrison was echter andere muziek gaan maken, en Merenstein wist tijdens een heel korte auditie na een paar noten van het nummer Astral Weeks al genoeg. Die krachtige, naar verlossing zoekende stem van Van Morrison, was meer jazz dan pop. Daar moesten andere muzikanten omheen dan de muzikanten waarmee de toen in Amerika wonende zanger in Boston en Cambridge speelde.
Naast Richard Davis als bandleider verzamelde Merenstein nog een paar akoestisch spelende jazzmuzikanten om Morrison heen. Ze speelden drie sessies lang, door een glaswand afgescheiden van de zanger. Tot ergernis van Davis gaf Morrison geen andere aanwijzingen dan te spelen op gevoel. De zanger zong zijn teksten vol ‘streams of consciousness’ met herinneringen aan zijn jeugd in Belfast, terwijl Davis daar de fraaiste basmotiefjes onder plaatste.
Vooral het samenspel met gitarist Jay Berliner is fenomenaal. Wie met koptelefoon op precies probeert te volgen wat er allemaal gebeurt in nummers als Madame George, Cyprus Avenue en Ballerina is iedere keer weer verbijsterd.
Astral Weeks is in zeggingskracht zelden geëvenaard, ook niet door Morrison zelf – die overigens ontevreden was met het uiteindelijke album. Vooral de later toegevoegde strijkers bevielen hem niet.
Van Morrisons naam als grootheid in de rockwereld werd met Astral Weeks echter gevestigd en Richard Davis werd er een veel gevraagd studio-muzikant door. Bruce Springsteen was zo gegrepen door Morrisons album dat hij voor The Angel, een liedje op zijn eerste album, dezelfde bassist wilde. Davis speelde een prachtig strijkje en werd twee jaar later opnieuw uitgenodigd voor een bijdrage aan het album Born To Run (in het liedje Meeting Across The River). Ook voldeed hij aan verzoeken van Bonnie Raitt, Janis Ian en Paul Simon. Maar zijn gelukkigste tijd beleefde hij vanaf 1977.
Dat jaar werd hij benoemd als professor muziek aan de Universiteit van Wisconsin-Madison. Hij bleef er tot 2016 doceren, en eigenlijk vond hij lesgeven ook leuker dan het spelen op meesterwerken die het verloop van zowel de pop- als de jazzgeschiedenis mede hebben bepaald.
Drie belangrijke bijdragen van Richard Davis aan de muziekgeschiedenis:
Een maand na zijn bijdrage aan de opnamen van Out To Lunch!, Eric Dolphy’s eerste en enige Blue Note-album onder eigen naam, begeleidden Davis en Dolphy pianist Andrew Hill op diens bijna even legendarische Point of Departure. Dolphy overleed een paar maanden later, Davis werd een veelgevraagd sessiemuzikant.
Het beroemdste album van tenorsaxofonist Pharoah Sanders was Karma (1969), vooral dankzij het 32-minuten durende, over twee plaatkanten uitgesmeerde The Creator Has a Masterplan. Sanders had twee bassisten nodig voor die stuwende groove die eindeloos doordendert. Reggie Workman was de een, Richard Davis de ander.
Die laatste basnoten, na het slaan op de bas van Richard Davis als slot van van de song Slim Slow Slider, dat het album Astral Weeks afsluit. Iedere keer weer kippenvel, na de woorden van Van Morrison:
I know you’re dying/And I know you know it too/Everytime I see you/I just don’t know what to do.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden