Het was een bloedige week in twee Sahellanden – Mali en Burkina Faso – die na een serie militaire staatsgrepen nog geen jota zijn opgeschoten met het herstellen van effectief staatsgezag over hun grondgebied.
In Mali voerden terroristische groepen een dubbele aanval uit, waarbij zeker 49 burgers en 15 militairen gedood zouden zijn. Het land heeft twee militaire coups meegemaakt in drie jaar. De nieuwe leiders gooiden eerst de Fransen eruit, daarna de VN-vredesmissie, en gingen in zee met Russische Wagner-huurlingen. Sindsdien is het geweld toegenomen, net als de aantallen burgerslachtoffers. Het bekendste voorbeeld zijn de ‘sterke aanwijzingen’ die een VN-missie ter plaatse vond dat Malinese troepen, samen met ‘gewapende witte mannen’, in vier dagen ‘tenminste 500 mensen’ in Moura executeerden.
In Burkina Faso, dat vorig jaar twee staatsgrepen beleefde, werden deze week bij een aanval in de provincie Yatenga 53 leden van de veiligheidstroepen gedood (onder wie 36 burgervrijwilligers). Op hun beurt zouden militairen zelf in het plaatsje Karma eerder dit jaar meer dan 150 burgers gedood hebben – mannen, vrouwen en kinderen.
Het andere nieuws uit Burkina Faso deze week is de komst van hoog Russisch bezoek. Dezelfde generaal Jevkoerov die deze zomer tijdens de muiterij nog noodgedwongen moest chillen met Jevgeni Prigozjin op de veranda van het Russische hoofdkwartier in Rostov, was deze week in Ouagadougou te gast bij interim-president Ibrahim Traoré. Het ging over militaire samenwerking.
Al die staatsgrepen in West-Afrika en de Sahel – met militairen die orde op zaken gaan stellen, en daarvoor in zee gaan met Russische huurlingen die overal een spoor van ernstige mensenrechtenschendingen achterlaten – zorgen die dan tenminste voor meer veiligheid?
Over de auteur
Arnout Brouwers is journalist en columnist voor de Volkskrant, met als specialisatie veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
‘De Sahelregio is nu het epicentrum van terrorisme’, lezen we in de Global Terrorism Index, en dodelijker dan Zuid-Azië, het Midden-Oosten en Noord-Afrika samen. Vooral in Mali en Burkina Faso is het aantal doden snel gestegen, maar het geweld verspreidt zich, onder andere naar Togo en Benin. De oorzaken van het geweld zijn ‘complex en systemisch’ – ‘zwakke staten, etnische spanningen, ecologische onzekerheid, misbruik van staatsmacht, conflicten over weidegrond, de groei van transnationale salafi-islam ideologie, politieke instabiliteit, transnationale misdaad, voedselonveiligheid en geopolitieke competitie.’
Wat dat laatste betreft, niet alleen China en Rusland zijn actief in de regio, ook Turkije, Egypte, Saoedi-Arabië, Iran en andere landen. Op zoek naar delfstoffen, VN-stemmen, invloed, expansie van hun tak van de islam.
De staatsgrepen in deze regio gaan vaak gepaard met anti-Franse betogingen. De anti-Franse sentimenten zijn reëel, maar worden aangejaagd door Russische desinformatiecampagnes die grove leugens verspreiden. Deze zomer beleefde ook Niger een staatsgreep, tot schrik van de Fransen en Amerikanen, die vanuit dit land extremistische groepen in de Sahel in de gaten houden. Een van de (vele) factoren die hierbij een rol speelde, zeggen lokale experts, is de EU-deal waarmee de afgezette leider werd geassocieerd – en waarin Niger geld kreeg om de mensensmokkel aan te pakken. Dat beroofde de militairen die de checkpoints controleerden waar smokkelaars langs moesten van inkomsten.
Totdat hun de deur werd gewezen in een aantal landen, lukte het de Fransen redelijk om andere Europese landen betrokken te krijgen bij hun strijd tegen terrorisme en instabiliteit in de regio. De resultaten vielen tegen, wat niet verbaast gezien de complexe oorzaken en de beperkte middelen. Maar wat er nu voor in de plaats komt, is veel erger, en zonder enig zicht op verbetering voor de mensen die in deze omstandigheden moeten zien te overleven. Europa en de EU kijken dus vanaf het strafbankje toe hoe een immens gebied ten prooi valt aan chaos, banditisme en geweld.
Sommigen zien in Nigers coup ‘een heus geopolitiek moment voor Afrikanen, een tijd waarin de VS, Rusland, Frankrijk en China minder belangrijk werden dan Afrikanen zelf’. Zonder ideologische bril zie je vooral een veiligheidscrisis waar nog niemand het antwoord op heeft gevonden. Daarin is het voor Europeanen, gezien alle koloniale gevoeligheden, extra moeilijk opereren.
Maar zelfkastijding is ook geen strategie en, zoals Al Jazeera-columnist Tafi Mhaka schreef: ‘Laten we staatsgrepen waarmee militaire elites hun belangen najagen niet gaan vieren als antikoloniaal verzet.’ Zoals Europeanen inmiddels in het oosten van hun eigen continent hebben geleerd, biedt de kop-in-het-zandstrategie ook geen garantie voor succes.
Source: Volkskrant