Timmermans droeg zondag in het Amsterdamse cultuurpodium Rode Hoed de 34ste Abel Herzberg-lezing voor. De recentelijk naar Nederland teruggekeerde ex-Eurocommissaris zette zich daarin af tegen rechtse, conservatieve en populistische politiek, die volgens hem appelleert aan het egoïsme in de mens in plaats van diens ‘betere ik’.
De PvdA’er constateert dat de ontzuiling voor veel oudere Nederlanders weliswaar als een bevrijding kwam, maar dat die ook veel onzekerheid heeft gebracht: Pim Fortuyn sprak over een ‘verweesde samenleving’. ‘Zoals de (Duitse politicus, red.) Joschka Fischer ooit zei over de Berlijnse Muur: we zetten ons ertegen af, maar we konden er ook tegenaan leunen.’
Over de auteur
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
Het verzuilde verleden heeft een ‘eeuwenlang geprezen Nederlandse tolerantie’ geschapen die vooral bestaat uit wegkijken (‘ik laat jou met rust, als jij mij met rust laat’). ‘Het omgaan met verschillen en het oplossen van de conflicten die daardoor ontstaan, is Nederlanders niet op individuele basis bijgebracht’, aldus Timmermans. ‘Wij zijn nu een halve eeuw bezig om die onverschilligheid met vallen en opstaan om te vormen naar betrokkenheid.’
‘Het is van het grootste belang dat gemeenschapsdenken opnieuw wordt ingevuld en versterkt, maar wij moeten ervoor waken dat daarmee niet een gesloten gemeenschap ontstaat’, zegt de 62-jarige politicus. ‘De gemeenschap staat tegenover egoïsme, niet tegenover het individu.’
Hij haalt hard uit naar politici (namen of partijen noemt hij niet) die kiezers naar de mond praten door problemen onder het tapijt te schuiven. ‘In tijden van grote veranderingen, met veel uitdagingen en zelfs bedreigingen, moeten politici de moed en de integriteit opbrengen om mensen te vertellen wat ze moeten horen, ook al is het niet wat ze willen horen. De basis voor iedere politieke dialoog is dat je de naakte feiten in al hun omvang onder ogen ziet en de wetenschap leidend laat zijn bij het inkleuren van die feiten. De klimaatcrisis moet door de mensheid onder controle worden gebracht; een wereldwijde ecocide moet worden voorkomen.’
Timmermans neemt ook afstand van het vaak – ook door hemzelf - aangevoerde excuus dat mensen te veel andere kopzorgen hebben om zich druk te maken over milieu en klimaat. ‘Bertolt Brecht zei: ‘Erst kommt das Fressen, dann die Moral.’ Maar er zijn genoeg mensen die weinig Fressen met heel veel Moral weten te verzoenen. En er zijn ook mensen die meer te vreten hebben dan ze ooit op kunnen, maar toch niet lastiggevallen willen worden met moraal, omdat hun comfortzone zo comfortabel is.’
Achter weerstand tegen klimaatbeleid steekt opportunisme en hypocrisie, vindt Timmermans. ‘We verdrinken haast in de krokodillentranen van mensen die zich nog nooit om de minderbedeelden hebben bekommerd, maar nu om het hardst om vertraging van klimaatbeleid roepen met verwijzing naar de precaire positie van mensen met een smalle beurs.’
‘In de politiek hebben de problemen van vandaag altijd de neiging die van morgen naar de achtergrond te duwen’, stelt de politieke veteraan. ‘Als Nederland twintig jaar geleden was begonnen met de overgang naar een duurzamere landbouw, zouden veel problemen allang zijn opgelost. Alles is duurder, moeilijker en pijnlijker geworden door gedraal, eindeloos vooruitschuiven en het vluchten in schijnoplossingen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden