Onlangs was er het nieuwsbericht dat de Russische economie dit jaar zou groeien. Dit werd alom gezien als een verrassing. Immers, men zou denken dat slecht lopende oorlogen – en ongekend strenge economische sancties – rampzalig zouden moeten zijn voor een landseconomie.
Een tweede verrassing was dat de vermeende staatsgreep van huurlingenleider Jevgeni Prigozjin het regime van Poetin nauwelijks aan het wankelen heeft gebracht. Dat Prigozjin zijn verwachte lot nog twee maanden heeft weten te ontlopen, om dan binnen Rusland en in klaar daglicht uit de lucht te worden geblazen, lijkt eerder een teken van Poetins kracht dan zwakte.
Over de auteurs
Jan Willem Honig is hoogleraar Internationale Veiligheidsstudies aan de Nederlandse Defensie Academie en gasthoogleraar bij het Department of War Studies van King’s College London. Ilmari Käihkö is docent en gastonderzoeker bij het Alexander Instituut van de Universiteit van Helsinki. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
En een analyse van zoekgedrag op internet in Rusland, gepubliceerd in The Insider op 21 augustus, laat bovendien zien dat de bevolking geen tekenen geeft van een groeiende oppositie tegen regime en oorlog. Volk, leger en regime in Rusland volharden na anderhalf jaar nog altijd in hun missie in Oekraïne.
De economische en politieke veerkracht van Rusland zijn historisch bezien niet zo verrassend. Moderne staten bezitten een groter weerstands- en uithoudingsvermogen in oorlogstijd dan veelal wordt gedacht. Bij het begin van de Eerste Wereldoorlog, eind juli 1914, verwachtten de Europese grootmachten dat hun economieën geen lange oorlog konden doorstaan.
Met hun dienstplichtige arbeiders en boeren strijdend aan de frontlinies, moest de oorlog vóór Kerstmis gewonnen worden. Tot algemene verbazing slaagden de strijdende partijen er in nog zo’n vier jaar door te vechten. Steun van de bevolking voor hun nationale regeringen hield ook stand. De angst dat het proletariaat zou kiezen voor de internationale klassensolidariteit boven de nationale zaak bleek ongegrond. En hoewel de menselijke verliezen zonder weerga waren, verhardde de volkssteun zich.
Het deed er bovendien weinig toe of een regime democratisch of autocratisch was. De Tweede Wereldoorlog levert verder bewijs. Deze oorlog bezat een morele duidelijkheid die direct vergelijkbaar met de oorlog in Oekraïne. Desondanks vochten het ‘foute’ Duitsland en Japan door tot in 1945 de Russen in Berlijn stonden en atoombommen op Hiroshima en Nagasaki vielen. Die strijdlust suggereert dat de volkssteun robuust was. Slechts heel laat in de oorlog was er één enkele couppoging in Duitsland die bijna even snel faalde als die van Prigozjin.
Deze historische ervaringen laten zien dat ondemocratische staten die in vredestijd drijven op internationale handel toch lange oorlogen kunnen doorstaan. Waarom dat zo is, is niet goed onderzocht. Drie zaken lijken echter duidelijk. Ten eerste is het niet zo dat deze regimes alleen met dwang hun bevolking meekrijgen. Hoe vreemd het ons ook mag lijken, belangrijke delen van de Russische bevolking geloven oprecht in een westerse imperialistische agenda en dat neonazi’s in Oekraïne een directe bedreiging vormen.
Ten tweede onderschatten democratieën de economische en politieke kracht van niet-democratieën. Dat kan de oorlogsduur verlengen door het geloof dat als bestaande sancties nog geen effect ressorteren of het laatste offensief nog geen doorbraak forceert, men alleen nog iets harder hetzelfde moet proberen.
Maar er is nog een belangrijke derde les. De noodzaak de economie gaande te houden en de politieke eenheid te bewaren gaan gepaard met een oproep tot opofferingsgezindheid. Dat maakt het sluiten van een compromisvrede steeds moeilijker. Net zoals het onwaarschijnlijk lijkt dat Oekraïne zal berusten in het verlies van enig door Rusland bezet gebied, zo is het even onwaarschijnlijk dat Rusland zich volledig zal terugtrekken. Zonder een bereidheid tot compromis en zonder een directe noodzaak om op te geven, wordt de oorlog afhankelijk van een beslissing op het slagveld.
Wederom suggereert de geschiedenis dat militaire beslissingen meestal jaren op zich laten wachten. Het duurde meer dan drie jaar in de Eerste Wereldoorlog voor de Duitse, Franse en Britse strijdkrachten hun doctrines hadden aangepast en de loopgraven-linies konden doorbreken. En hoewel de Duitsers indrukwekkende successen behaalden aan het begin van de Tweede Wereldoorlog met hun befaamde ‘Blitzkrieg’, bracht deze hun niet de eindoverwinning. De geallieerden hadden wederom jaren nodig met langzame en bloedige opmarsen door Noord-Afrika en Italië om te leren hoe de Duitsers tactisch de baas te worden.
De verwachting dat het Oekraïense leger de offensieve oorlogvoering (waar ze tot voor kort niet voor trainden) nu al onder de knie heeft is al te optimistisch. Dat geldt ook voor de verwachting dat training door Navo-legers (die niet delen in de gevechtservaring) snel in deze lacune kan voorzien. De Navo-trainers delen niet alleen niet direct in de gevechtservaring, maar hun doctrine van ‘manoeuvre warfare’ is ook niet bedoeld voor een slagveld vol drones, mijnen, loopgraven en eenzijdige Russische luchtsteun.
Kortom, op politiek, economisch en militair gebied valt een beslissende doorbraak redelijkerwijs niet snel te verwachten. Natuurlijk kan men niet volledig uitsluiten dat de wil van volk, leger of elite breekt in Rusland en dat ze gezamenlijk worden meegesleurd naar een oorlogseinde. Dat is immers wat er in Rusland gebeurde in 1917. Maar die gebeurtenis kwam na jaren van nog groter geweld dan we nu zien.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden