De later door U2’s Bono bezongen maker van het voor Oranje fatale doelpunt is ‘vrij als een vogel’ bij de tweede paal, in de 68ste minuut van Ierland - Nederland. Het is zaterdag 1 september 2001. Stadion Lansdowne Road, Dublin. Om 15.00 uur is afgetrapt. Jason McAteer duikt op bij de tweede paal en schiet de bal onberispelijk langs doelman Edwin van der Sar. De brul van vreugde in het stadion is een catharsis.
McAteer: ‘Ja, ik was vrij als een vogel. Het was mijn ultieme moment, het belangrijkste doelpunt in mijn loopbaan.’
Ierland wint met 1-0 van Nederland, verslaat daarna Iran in een play-off en bereikt in 2002 tijdens het WK in Japan en Zuid-Korea de achtste finales. Oranje blijft thuis. Bondscoach Louis van Gaal neemt tijdens een bombastische persconferentie afscheid van de KNVB en noemt de uitschakeling ook anno 2023 een kras op zijn ziel. Hij keert twee keer terug als bondscoach, om genoegdoening.
Over de auteur
Willem Vissers is ruim 25 jaar voetbalverslaggever voor de Volkskrant. Hij versloeg acht WK’s. In 2022 is hij uitgeroepen tot sportjournalist van het jaar.
Opnieuw in september, 22 jaar later, is er weer een Ierland - Nederland, nu voor de EK-kwalificatie. Het belang is iets minder groot, al raakt Oranje bij een nederlaag opnieuw in de problemen, ondanks de eenvoudige zege van donderdag op Griekenland (3-0).
Alles of niets is het, op 1 september 2001. Portugal is het beste land in de groep. Nederland moet winnen. Hoe je het best kunt omgaan met van die zogenoemde ‘do or die’-wedstrijden? ‘Heel simpel’, stelt Boudewijn Zenden, international van toen. ‘Het niet laten aankomen op ‘do or die’-wedstrijden.’ Dat streven is mislukt, door een nederlaag en een gelijkspel tegen Portugal en een 2-2 tegen Ierland thuis. Met een doelpunt van McAteer, ook toen.
Het duel in Dublin is meeslepend, ook omdat Nederland wegdrijft in onmacht en chaos. Het veld is slecht. De Ierse aanvoerder Roy Keane begaat snel na de aftrap een grove overtreding op Marc Overmars, die leidt tot fel protest. De toon is gezet. Het volk juicht en zingt steeds hartstochtelijker. Het waait. De ene bondscoach, Mick McCarthy, draagt een korte broek. De ander, Louis van Gaal, is gekleed in een driedelig pak. Rock tegen palingsound.
Oranje krijgt kansen, via Patrick Kluivert, Ruud van Nistelrooij en Boudewijn Zenden, die een ogenschijnlijk makkelijk lobje te weinig hoogte geeft. Zenden: ‘Ik schatte de afstand tot het doel verkeerd in en kreeg de bal niet over de keeper getild. Het was een moment van kortsluiting.’ Jason McAteer, middenvelder van Ierland: ‘Nederland was een ploeg van wereldsterren. Wij gaven onszelf niet overdreven veel kans.’ Al zijn Edgar Davids en Frank de Boer geschorst vanwege een dopingzaak. Ze zitten op de tochtige tribunes van het bouwvallige stadion.
McAteer: ‘Ik was een seizoen eerder vertrokken bij Liverpool, de club van mijn dromen. Bij Blackburn Rovers was ik soms reserve. Mijn leven was een chaos, door sterfgevallen in de familie. Ik dacht dat ik reserve zou staan, maar na een goede week zei trainer McCarthy dat hij me liet spelen. Ik wilde hem terugbetalen voor zijn vertrouwen. Toen Nederland kansen miste, begonnen we te geloven dat het onze dag was.’ Dat is de universele les in voetbal. De underdog kan op sommige dagen boven zichzelf uitstijgen, door een strak tactisch plan, hard werken en wat geluk.
Gaandeweg slaat de stemming om in het stadion, zoals die rond het veld al dagen fel gekant is tegen Nederland. Toenmalig perschef Rob de Leede herinnert zich bijna niets van de wedstrijd, maar des te meer van het randgebeuren. ‘Na aankomst op het vliegveld liepen we naar de bus. Een taxichauffeur riep dat wij gingen verliezen. Zomaar. Bloedfanatiek. Dat was de toon, ook in de media. Opgefokt. Anti-Oranje. Tegen dat arrogante Nederland. Ik weet nog dat we een ervaren verslaggever van The Irish Times een interview met Van Gaal toestonden. Een prima verhaal, maar toen op zaterdag de krant verscheen, stond er een grote foto van een wat tipsy ogende Van Gaal bij met een glas champagne, met als kop: He’s the man to beat. Ik schaamde me dood. Louis zei: lekker, zo’n verhaal op de wedstrijddag.’
Het lijkt goed te komen met Oranje als Gary Kelly na bijna een uur de rode kaart krijgt. McAteer: ‘Misschien was het toch niet onze dag.’ De Ieren werken gewoon nog harder dan voorheen en het publiek zet een tandje bij qua fanatisme.
En dan scoort Ierland, in de 68ste minuut. Mark van Bommel, destijds een jonge middenvelder: ‘Ik verloor een duel op rechts van Roy Keane.’
Keane, de belangrijkste speler van Ierland, dribbelt naar het centrum. Jaap Stam deelt hem een beuk uit. Keane schudt even met het hoofd en staat op. Het spel gaat verder.
McAteer: ‘Het was een uitstekende beslissing van de scheidsrechter om de voordeelregel toe te passen.’
Jaap Stam laat per app weten dat hij het niet nodig vindt om terug te kijken op die wedstrijd.
Op de rechtervleugel kapt invaller Steve Finnan de bal vrij, waarna hij voorzet met links.
Louis van Gaal: ‘In mijn herinnering ging Jaap Stam onder de bal door.’
De bal belandt in niemandsland. Mario Melchiot is te ver verwijderd van McAteer, die opduikt vanuit de hoek van het strafschopgebied en bij de tweede paal beheerst scoort, met een diagonaal schot. Nederland moet nu minimaal twee doelpunten maken. Dat voornemen mislukt faliekant, ondanks een machteloos offensief. Van der Sar schopt na afloop van woede een fles water van tafel.
Van Bommel: ‘De uitslag was tegen alle verhoudingen in.’
De verbijstering is compleet. De Leede: ‘Ik liep met Louis langs de tribunes, op weg naar de pers. Het viel me op hoe kleinerend mensen naar hem schreeuwden.’
Van Gaal, tijdens de persconferentie: ‘Het veld was slecht.’ Roy Keane: ‘It’s lovely and green.’
Van Gaal, 22 jaar later: ‘Ook het betere team kan verliezen, maar dat begrijpen de media meestal niet.’
Voor het eerst sinds 1986 ontbreekt het Nederlands elftal op een WK. Linksback Arthur Numan: ‘Met een paar jongens zaten we ’s avonds in een hoekje van de lobby van het hotel met een biertje. Kwam Van Gaal aangelopen. Hij ging helemaal uit zijn plaat. Zitten jullie een beetje te zuipen. Met de staart tussen de benen dropen we af naar onze kamers.’ De volgende dag op het vliegveld roept een vrouw naar Van Gaal: ‘You lost your job?’
Voor Numan is het een van zijn laatste interlands. Een paar dagen later speelt hij in Eindhoven mee tegen Estland, maar hij herinnert zich niets van die wedstrijd.
Mark van Bommel: ‘Ik heb te veel toernooien gemist. In 2000 was ik er net nog niet bij. 2002 dus gemist, in 2004 geblesseerd. Het WK van 2006 was mijn eerste toernooi. In 2008 ontbrak ik door een akkefietje met Van Basten. Ik heb 79 interlands gespeeld. Dat hadden er meer dan 100 kunnen zijn. Gelukkig was ik erbij tijdens het mooiste toernooi, het WK van 2010.’
Hij wil niet per se spreken van falen in Dublin: ‘Ik denk aan een antwoord van Giannis Antetokounmpo na de uitschakeling van de Milwaukee Bucks in de play-offs van de NBA. Hij hield de verslaggever voor dat Michael Jordan zes kampioensringen heeft gewonnen in vijftien seizoenen. Heeft Jordan in al die andere jaren dan gefaald? Het was gewoon een wedstrijd van net niet. We hadden nog een uur kunnen voetballen.
‘Mijn les is dat je altijd moet proberen hetzelfde te doen vooraf. Laat je niet beïnvloeden door omstandigheden, of het nu een wedstrijd in Camp Nou is of op een bijveld van de Bosuil. De focus lag er te veel op dat het moest gebeuren. Het was net als in 2010, voor de finale van het WK tegen Spanje. Ook toen waren we niet onszelf, omdat de omstandigheden waren veranderd. Een wisseling van hotel, bijvoorbeeld, omdat de KNVB niet had verwacht de finale te bereiken.’
Jason McAteer was actief op twee WK’s, in 1994 en 2002. Hij is analist bij BeIn Sports. ‘Ruud Gullit en Ronald de Boer zijn vrienden.’ Hij beleefde moeilijke tijden na zijn loopbaan: ‘Het was lastig om te accepteren dat het steeds minder ging als voetballer, om het moment van stoppen te bepalen.’ In zijn biografie Blood, Sweat and McAteer vertelt hij over zijn depressies. ‘In die tijd werd daarover niet gesproken, over waarom ik mijn bed niet meer wilde uitkomen.’
McAteer zit zondag op de tribune in het Aviva Stadium. Hij denkt met vreugde terug aan die legendarische wedstrijd op 1 september 2001. Hoewel? ‘Na de wedstrijd hoorden we dat Bono, de zanger van U2, had gebeld. Hij wilde dat we in een helikopter stapten naar Slane Castle, buiten de stad, om gekleed in voetbalshirt zijn eregasten te zijn bij een concert. Ik geloofde niets van het verhaal en zei tegen onze teammanager: dank Bono voor het gebaar, maar ik ga met vrienden bier drinken in de stad.’
Later hoorde hij dat Bono tijdens het intro van New Year’s Day verwees naar de doelpuntenmaker, met euforisch gejuich van het aangeschoten publiek tot gevolg. Bono hing de Ierse vlag om de schouders en zong: ‘Close your eyes and imagine it’s Jason McAteer.’ McAteer, met een lach: ‘Op een van de mooiste dagen van mijn loopbaan heb ik een fout gemaakt. Ik had naar het concert moeten gaan.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden