Big Bazar zou de markt gaan verbazen, stelde Heerke Kooistra toen hij de koopjesketen in oktober 2021 overnam van Blokker. Bijna twee jaar later staat het bedrijf door een schuld van 30 miljoen euro op omvallen.
Voor de deur van het hoofdkantoor van Big Bazar rookt Heerke Kooistra (50) de ene sigaret na de andere. Als hij niet kan roken, snoept hij – vooral als hij elke ochtend vroeg vanuit Friesland naar het kantoor in Diemen van de discount-retailer rijdt.
Vanochtend ging al vroeg de telefoon. Paniek bij het distributiecentrum in Geldermalsen: een vrachtwagen uit Spanje kan niet lossen, omdat de pallets 40 centimeter te hoog blijken. Kooistra kan nog net voorkomen dat de stapels lunchtrommels terug moeten naar Spanje om daar opnieuw te worden geladen – zo’n kostenpost van 2.000 euro kan hij er echt niet bij hebben.
Al is het klein bier vergeleken met de echte problemen waar zijn bedrijf voor staat. Het is begin augustus 2023 en de eerste Big Bazar-vestigingen hebben van de rechter net hun deuren moeten sluiten, omdat Kooistra de huur niet meer wil of kan betalen. Het is een voorbode van wat komen gaat, zal de weken erna blijken. Maar de Friese ondernemer, die zichzelf liever Jerke noemt, houdt al rokend en snoepend de moed erin.
Ondanks de tegenslagen waarmee volgens hem zo’n 25 vestigingen te kampen hebben, zal Big Bazar blijven bestaan. Ongeacht wat nodig is om het bedrijf te redden. In zijn optiek is bijna alles geoorloofd. Hoe Kooistra dat voor zich ziet, wil hij op een later moment vertellen. Maar nu nog niet. ‘Want dit bedrijf komt al zo lelijk in het nieuws, dat is pijnlijk voor de mensen die hier soms al vijftien jaar werken.’
Zo slecht staat Big Bazar er niet voor, stelt Kooistra. ‘Als tien filialen voor in totaal 500 duizend euro aan problemen hebben, is dat echt wel te overzien.’ Een maand later – het is begin september – neemt hij zijn telefoon niet meer op. Op kantoor bij Big Bazar is niemand meer te bereiken – mails blijven onbeantwoord. Ook leveranciers krijgen geen contact meer. Medewerkers mogen vanwege een spreekverbod niets zeggen over de staat van het bedrijf.
Hoe anders is de sfeer in oktober 2021, wanneer Kooistra stralend een taart aansnijdt als hij Big Bazar overneemt van de Mirage Group van Michiel Witteveen. ‘We gaan de markt verbazen’, zegt Kooistra, telg uit een bekende handelsfamilie. Hij kent de markt van de discounters en opkopers als geen ander. In de Leeuwarder Courant noemt Kooistra de koopjesketen ‘in hiel moai diamantsje’. Als erkend opkoper van restpartijen wil Kooistra die ‘diamant’ graag oppoetsen. Hij zegt met zijn inkoopexpertise de formule nieuw leven in te zullen blazen.
Big Bazar werd in 2007 opgericht door Blokker Holding van de familie Blokker om met huishoudelijke artikelen, persoonlijke verzorging en snoepgoed te concurreren met de Action. In 2019 worden ook de filialen van het failliete Op=op Voordeelshop omgetoverd tot Big Bazar-winkels. Eind 2021 heeft Big Bazar 125 winkels in Nederland en tien in België – met ruim 1.500 werknemers. Maar Michiel Witteveen wil van de winkels af, omdat ze niet meer passen in de toekomstvisie van zijn Mirage Group. Bovendien is Big Bazar dan al jaren verlieslatend. In 2020 noteert Mirage Group voor Big Bazar een verlies van 14,5 miljoen euro, in 2021 staat het bedrijf voor 13,2 miljoen in het rood.
‘Big Bazar had een handelaar nodig als Kooistra’, zegt Witteveen. Voor enkele miljoenen – het precieze bedrag wordt niet bekendgemaakt – neemt Kooistra de keten in oktober 2021 over.
Het handelen zit de familie Kooistra in het bloed. Vader Epie en broer Ymo zijn met Kooistra Opkopers in Dokkum gespecialiseerd in het op – en verkopen van schadepartijen. Neef Eric Kooistra is met Kooistra.com eveneens opkoper van goederen en bezit ook vastgoed.
In zijn geboorteplaats Dokkum groeit Heerke Kooistra op met de Bijbel, de gids van vader Epie en moeder Sjoukje, aldus het Friesch Dagblad in 2021. Psalm 121 was de favoriet van Epie: ‘Ik hef mijn ogen op naar de bergen, vanwaar mijn hulp zal komen.’
Die psalm is nu meer dan ooit van toepassing op zoon Heerke. Big Bazar heeft een schuldenlast opgebouwd van 30 miljoen euro. Uit cijfers van de Ondernemingsraad – een deugdelijk jaarverslag ontbreekt – blijkt dat de schulden zich opstapelen. Het varieert van een partij vuurwerk voor 700 duizend euro tot een schilder die nog 46 duizend euro krijgt en een leverancier in zoetwaren met een vordering van 80 duizend euro.
Na de overname constateert Kooistra tijdens een presentatie dat de omzet van de winkels met 25 procent omhoog moet om rendabel te zijn. ‘We moesten een euro per klant meer binnenharken en dan kwam alles goed’, aldus een voormalige bedrijfsleider, die anoniem wil blijven. ‘We kregen nooit iets te horen over de werkelijke status van Big Bazar.’
Witteveen noemt de coronacrisis en de gedwongen sluiting van de winkels als voornaamste reden voor de verliezen, zijn opvolger Kooistra werd in december 2021 met een financieel pijnlijke lockdown geconfronteerd. De bedrijfsleider vermoedt al onraad als hij ‘drie keer per jaar moet balansen, dat doe je niet als het goed gaat’.
Big Bazar lijkt een maatje te groot voor Kooistra. Het leiden van een groot bedrijf met meer dan honderd vestigingen is toch iets anders dan het handelen in restpartijen. Maar hij legt de schuld niet bij zichzelf.
In een wandeling van en naar het kantoor die hij als ‘therapeutisch’ zal omschrijven, hekelt Kooistra vorige maand het systeem waarin banken, verhuurders van winkelpanden en huurders als Big Bazar met elkaar verweven zijn. Het zou volgens hem eerlijker zijn sommige Big Bazar-vestigingen minder huur te laten betalen, bijvoorbeeld in winkelcentra waar de helft van de panden leeg staat en waar ‘de loop eruit is’.
Daarom vliegt Kooistra er vanaf juli bewust ‘met gestrekt been’ in bij de verhuurders en neemt hij rechtszaken (die hij dan steevast verliest) op de koop toe. In sommige gevallen weet hij er een lagere huurprijs uit te slepen, maar principieel wil hij zichzelf niet noemen.
Als een Big Bazar-winkel goed draait en de hogere huurprijs kan betalen, gebeurt dat volgens hem ook. Big Bazar betaalt voor de nu nog honderd winkels zo’n 800 duizend euro aan huur per maand. Kooistra voert de huurverhogingen aan als voornaamste oorzaak voor de misère bij Big Bazar.
Terwijl het steeds slechter gaat met zijn bedrijf, pronkt Kooistra met zijn nieuwe Porsche. Achter het stuur van zijn andere auto, een Bentley, neemt hij filmpjes op waarin hij zijn leidinggevenden op zalvende toon toespreekt. Ze moeten niet schrikken als er een aangetekende brief op de mat valt van een verhuurder die sommeert te betalen.
In de vestiging van Big Bazar in Nieuwegein, die op de nominatie staat om te worden gesloten, is goed zichtbaar wat Kooistra in een ander filmpje al voorspelde. Lege schappen. ‘En dat duurt nog even. Maar het komt goed, de toekomst heet augustus of september.’
Die toekomst heeft hem ingehaald en het is niet goed gekomen. Een voormalig leidinggevende, die eveneens niet bij naam genoemd wil worden, zegt daarover: ‘Hoe minder je binnenkrijgt, hoe minder je kunt verkopen. En Kooistra had altijd duizend-en-één smoesjes. Als een sekteleider verspreidt Jerke zijn geloof. Nu heeft hij alleen nog getrouwen om zich heen.’
De omzet van Big Bazar is de laatste jaren gehalveerd. ‘Er zaten winkels tussen die nog geen duizend euro omzet per dag hadden’, aldus de ex-leidinggevende. De waarde van de voorraden is geslonken tot 4 miljoen euro.
De tekst op de T-shirts van de medewerkers spoort niet met hun gemoedstoestand. Big Bazar, Big Smile. ‘Het glimlachen wordt steeds moeilijker’, erkent de bedrijfsleider van een vestiging in Alphen aan den Rijn. Hier liggen de typische Big Bazar-spullen als kettinkjes, een reiniger voor de barbecue, washandjes, een leesbril en een gouden hondje als kandelaar voor enkele euro’s per stuk.
Op een TikTokvideo spotten medewerkers echter met de huidige staat van hun winkels. Lege vakken, de vuilcontainer is al twee weken niet geleegd. In enkele zaken werkt de airco niet of worden lekkages niet gerepareerd. Sommige bedrijfsleiders sluiten hun zaken in de wetenschap dat het alarm niet werkt. De rekeningen zijn immers niet betaald. Nog pijnlijker is dat werknemers niet meer terecht kunnen bij de bedrijfsarts, zelfs de arbodienst voerde al een rechtszaak tegen Big Bazar.
Kooistra heeft het merk geen nieuw elan gegeven, constateert de voormalige bedrijfsleider. ‘Big Bazar is nooit onderscheidend geweest. De drogisterijartikelen, waarin Big Bazar het aardig deed, liggen ook bij Kruidvat en Trekpleister. Decathlon heeft de sport, de kleding ligt bij Zeeman. En Action heeft alles, de taart is al verdeeld. Om daar met van alles een beetje tussendoor te komen, werkt niet.’
Vrijdag diende bij de rechtbank in Leeuwarden het verzoek van de Ondernemingsraad van Big Bazar om een herstructureringsdeskundige aan te stellen die een akkoord met de schuldeisers moet voorbereiden. Kooistra kondigde aan de Belgische winkels te verkopen, de 3,5 miljoen euro aan opbrengsten gaan dan naar de Nederlandse tak van Big Bazar. De koper is nog onbekend. De OR vraagt nu om een afkoelingsperiode van vier maanden, de uitspraak is woensdag. Een gelijksoortig verzoek van de directie van Big Bazar werd eerder afgewezen door de rechter.
Die rechter kent het verleden van Kooistra. Hij was als rechter-commissaris betrokken bij het faillissement van North, een andere bv van Kooistra. Die bv laat een schuld achter van ruim 28 miljoen euro. Curator Wybe Mollema, die het overneemt van zijn opgestapte voorganger, gaat het faillissement opnieuw onderzoeken.
In het kantoor in Diemen droomt Heerke Kooistra begin augustus nog hardop over betere tijden voor Big Bazar. Hij geeft hoog op van de energiedrank die de discounter zelf laat produceren en de eigen toiletborstels die inmiddels in China van de lopende band rollen. De jeugd zal Big Bazar weten te vinden, zegt Kooistra. Hij belooft een nieuw assortiment. ‘Gewoon iets moois brengen. Daar zijn we goed in.’
Maar het doek lijkt te vallen voor Big Bazar en Kooistra zelf. Eind augustus vond achter gesloten deuren nog een rechtszitting plaats tegen Kooistra, die ook privé een schuld van enkele miljoenen euro’s heeft opgebouwd. Inmiddels is er reeds vijf keer beslag gelegd op zijn huis in Foudgum. Kooistra heeft bij de rechtbank schuldsanering aangevraagd, nu hij ook persoonlijk failliet dreigt te gaan.
Is er nog een strohalm voor Big Bazar? De ex-leidinggevende: ‘Verder gaan zonder Kooistra. Maar ik vrees dat het al te laat is.’
De Volkskrant heeft voor dit verhaal gesproken met ex-medewerkers en leveranciers van Big Bazar. Hun namen zijn bij de redactie bekend. Daarnaast zijn meerdere gesprekken gevoerd met Heerke Kooistra. Hij was de afgelopen week niet bereikbaar voor commentaar.
Over de auteurs
Robèrt Misset is economieverslaggever voor de Volkskrant en schrijft met name over retail en horeca. Hij was eerder ruim dertig jaar sportverslaggever. Mark Misérus is verslaggever van de Volkskrant en volgt daarbij vooral de ontwikkelingen in het onderwijs. Hiervoor was hij lange tijd sportjournalist.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden