Annemiek van Vleuten (40) neemt zondag met een fraai palmares afscheid van de wielersport. Ze won alle grote ronden, klassiekers, wereld- en olympische titels. Wat maakte haar zo uitzonderlijk? Een fenomeen verklaard in vier lemma’s.
De herinnering leidt meteen tot tranen. Annemiek van Vleuten wordt er zelf ook door overvallen, in een zaaltje van een hotel bij Leende tegenover verslaggevers, die met haar terugblikken op haar bomvolle erelijst. De vraag was hoe de afgelopen weken waren, nu ze weet dat de laatste koers eraan komt.
Het blijkt dat het vertrek uit Livigno afgelopen juli haar nog altijd raakt, het skioord op ruim 1.800 meter in de Italiaanse Alpen, met onder meer de Gavia, Mortirolo en Stelvio in de buurt; passen waarop haarspeldbochten zich aaneenrijgen. Ze verbleef er veel. Na haar eindwinst in de Giro d’Italia Donne was ze er nog kort op hoogtestage geweest ter voorbereiding op de Tour de France Femmes.
‘Het hele jaar was het laatste jaar, maar ik heb dat gevoel lang kunnen uitstellen. De dag dat ik wegging en afscheid nam van de mensen daar – ach, nu schiet ik weer vol, dit wil ik helemaal niet. Dat zegt genoeg. Ik schiet niet vol omdat ik de Tour de France niet heb gewonnen, ik schiet vol omdat ik het zo mooi vond een plan te smeden om een doel te bereiken. Je echt daarin vastbijten. En dit was mijn laatste doel. Ik ben die dag naar beneden gefietst en kon gewoon niet stoppen met huilen.’
Over de auteur
Rob Gollin schrijft sinds 2016 over sport voor de Volkskrant, vooral over wielrennen. Eerder was hij algemeen verslaggever, kunstverslaggever en correspondent in België.
Het tekent haar instelling. Van haar twinkelende cv (twee wereldtitels op de weg en twee in de tijdrit, olympisch goud in Tokio voor de race tegen de klok, vier keer eindwinst in de Giro, drie keer in de Vuelta en één keer de Tour), zegt ze later, geniet ze ‘echt nul’. Nou ja, correctie enkele minuten daarna: ‘Het is toch wel een mooi rijtje.’ Maar ze herinnert zich vooral de stress in de allergrootste wedstrijden. Overeind blijven, geen tijd verliezen.
Het was een andere motor die haar tot presteren aanzette: de wil om beter te worden, elk jaar weer. Vaste prik: in november met haar trainer Louis Delahaye om de tafel gaan zitten, het voorbije seizoen bespreken en dan bekijken waarin kansen voor verdere perfectionering liggen. Maar de stapjes vooruit werden steeds kleiner. ‘Als ik nu moest evalueren, zou ik voor volgend jaar met Louis geen lijstje kunnen produceren. De uitdaging was aan het opdrogen.’
Ze zag in het voorjaar de concurrentie langszij komen en soms passeren. Voor het eerst was ze zelf niet beter dan vorig jaar. De bevestiging kwam zich afgelopen augustus op de Tourmalet. Ploeterend op de pedalen zag ze met een holle blik rivaal Demi Vollering voor zich uit in de mist verdwijnen, haar heerschappij voorbij.
In Leende maakt ze gewag van een appje dat ze eerder ontving: Elisa Longo Borghini, de Italiaanse troef van Lidl-Trek, vorig jaar winnaar van Parijs-Roubaix en al jaren een geduchte tegenstander, liet weten dat Van Vleuten in haar hoofd zat als ze aan het trainen was. Dan zette ze nog maar eens een tandje bij. Longo Borghini, die Van Vleuten eerder The Alien noemde, schreef dat zij het vrouwenwielrennen op een hoger plan heeft gebracht. ‘Dat vond ik een mooi compliment. Het blijkt dat ik toch renners heb gestimuleerd.’
Veel en langdurig trainen behoorde tot Van Vleutens arsenaal. Het is nodig om haar lichaam te prikkelen. Dan voelde ze zich het fitst. In haar ploegen Mitchelton-Scott en Movistar reed ze soms met de mannen mee. ‘Om grenzen te verleggen moet je soms uit je comfortzone gaan.’
Ze wist zelfs haar trainer Delahaye te verrassen, die haar ruim tien jaar begeleidde. Hij dacht geregeld dat de top nu wel was bereikt, maar dan schoven de limieten toch weer op. Dat ze veel volumes aankon en zwaar belastbaar was, schreef hij toe aan de relatief late leeftijd waarop ze met fietsen begon: 25. De keuze voor het wielrennen volgde nadat ze bij het voetballen geblesseerd was geraakt. Ze gaf er een kantoorbaan bij een instelling voor mbo-opleidingen voor op. Een bijkomende factor van betekenis volgens Delahaye: ‘Haar hoofd bleef lang fris. Ze had er plezier in.’
Met haar buurman in Wageningen, baan- en wegrenner Jan-Willem van Schip, koos ze bestemmingen uit met vreemde namen: Oventje, Hel, Appel. Eén keer haalden ze 400 kilometer. Van Schip bekende dat hij op het eind amper haar wiel kon houden.
Wie haar vroeg of ze niet maniakaal bezig was, kon rekenen op hoofdschuddend onbegrip. Ze was bezig om het beste uit zichzelf te halen. Het was nooit ‘hoe langer hoe beter’. Het was eerder drie dan vier uur. Tegelijkertijd pleitte ze met veel hartstocht voor zwaardere koersen. ‘Wat voor boodschap geef je aan meisjes thuis? Die zien vrouwen 90 kilometer fietsen en mannen etappes van over de 200 rijden.’ Inmiddels is er progressie gemaakt. ‘We rijden deze week ook gewoon twee etappes van 150 kilometer. Er zijn met de toenemende professionalisering afstanden nodig om het verschil te kunnen maken.’
Maar nu ze in de remmen knijpt, kan ze ook een zucht van verlichting slaken. ‘Niet meer bezig zijn met fit blijven, met wat je wel en niet kunt eten, niet meer jezelf op de fiets hijsen als het regent, of de fiets meenemen als je twee dagen naar je moeder gaat, omdat er toch altijd getraind moet worden. Daar kan ik naar uitkijken.’
Er valt enige symboliek in te zien: als Van Vleuten zondag de laatste etappe van de Simac Ladies Tour rijdt, passeert ze tijdens een plaatselijke ronde vijf keer het Rijnstate Ziekenhuis in Arnhem, als bewijs dat tegenslagen haar er nooit onder hebben gekregen.
Drie keer zijn in dat ziekenhuis breuken in het gestel behandeld, telkens veerde ze terug. Veertig uur na een harde tuimeling in oktober 2021 in Parijs-Roubaix, waarbij ze haar schouder en op twee plaatsen haar bekken brak, liep ze er op krukken door de gang. 2022 werd haar beste jaar, met eindzeges in de drie grote ronden, Omloop Het Nieuwsblad, Luik-Bastenaken-Luik en de WK in Australië.
Ze sprak geregeld over omdenken: uit desillusie kun je kracht putten. Half oktober in 2020 kwam ze in haar roze trui in de Giro ten val en brak haar pols. Nog geen tien dagen later knokte ze zich op de WK in Imola, met een brace om de onderarm, naar het zilver. Drie dagen na het echec op de weg tijdens de Spelen in Tokio, waar ze ten onrechte dacht dat ze goud won, werd ze olympisch kampioen tijdrijden. Op de WK in Wollongong viel ze direct in het begin van de gemengde ploegentijdrit, later die week reed ze met een breukje in de elleboog naar de individuele titel op de weg. Ze rekent die wedstrijd tot haar allermooiste overwinningen. ‘Daarin kwam mijn hele carrière samen: teleurstelling, omzetten, ombuigen.’
Ze gelooft niet dat ze tegenslag nodig had om sterker terug te komen, ze heeft geleerd ermee om te gaan. ‘Waar anderen zich misschien uit het veld laten slaan, had ik na 48 uur mezelf zielig vinden en huilen weer een plan klaar en ging ik er weer voor. Het zit voornamelijk in mijn genen, ik ben positief ingesteld. Ik richt me op wat ik onder controle heb.’
Haar val op de Spelen van 2016 in Rio de Janeiro, toen ze met het goud binnen handbereik in de afdaling op de Vista Chinesa onderuitging en geknakt over een stoeprand achterbleef, was voor haar geen bittere teleurstelling. Sterker: die markeert een waterscheiding in haar loopbaan. Daarvoor was ze een renster voor klassiekers; op foto’s uit haar begintijd is te zien dat ze zelfs nog een bolle toet had. In Rio ontbolsterde ze als afgetrainde klimmer. ‘Ik was bergop die dag de beste. Ik ging geloven in mezelf. Vanaf toen ben ik in gang geschoten. Ik kreeg ook een gezicht naar de buitenwereld. Ik inspireerde mensen: dat je niet bij de pakken hoeft neer te zitten, dat je er ook weer de schouders onder kunt zetten. Het is mooi als je zoiets terugkrijgt.’
Van Vleuten koesterde de afwisseling, de nieuwe vergezichten. Als een van de eersten in het peloton ging ze op hoogtestage. Maar dan niet voor de tiende keer naar de Teide op Tenerife of de Sierra Nevada – hetzelfde clubje, hetzelfde hotel, hetzelfde rondje. Ze vloog naar Colombia. Vanuit Manizales bijvoorbeeld, op 2.150 meter, kon ze rechtsaf vanuit het hotel naar 4.057 meter klimmen en linksaf dalen naar 800 meter. Ze maakte tochten over ongebaande paden. Het inspireerde collega’s als Tom Dumoulin, Koen Bouwman, Taco van der Hoorn en Jan-Willem van Schip ook de Andes op te zoeken. Schaatster Irene Schouten trainde er op skeelers.
Probeer haar niet af te schilderen als de eenzaat op een bergtop. ‘Zo ben ik weleens neergezet. Maar ik trainde eigenlijk nooit alleen. Ik vond het verfrissend om met andere nationaliteiten en personen buiten mijn team te werken. Ik krijg er energie van. In Livigno heb ik Italiaanse renners gevraagd, dit jaar zijn ook Nederlanders mee geweest. In Colombia fietste ik met Colombianen.’
Tot 2015 reed ze zes jaar voor Nederlandse ploegen: Vrienden van het Platteland, Nederland Bloeit en Rabobank. Daarna koos ze voor een Australisch team: Orica, later Mitchelton-Scott. In 2021 volgde de overstap naar het Spaanse Movistar.
‘Ik hou niet van copy-paste. Ik ga graag voor het avontuur. Na vijf jaar in Australische dienst ontbraken de prikkels. Toen ik bij Movistar tekende, was dat geen grote ploeg. Voor mij was het een uitdaging om bij te dragen aan de ontwikkeling en mooie resultaten te bereiken. Twee jaar later wonnen we de Tour de France.’ Dat in de selectie ook een Cubaanse renster zat, Arlenis Sierra, was mooi meegenomen. ‘Ik wil dan toch van haar even horen hoe het er daar aan toegaat. Dat verrijkt het eenzijdige wielerleven.’
Het vervolg na zondag ligt nog open. Eerst gaat ze met haar vriend ‘een beetje op vakantie’. Daarna een jaar oriënteren, misschien ‘wat losse klusjes doen’. Bij NOCNSF gaat ze een programma voor oud-sporters volgen, gericht op een bestaan buiten de arena van de competitie. Ongeacht wat ze gaat doen, weet ze zeker dat ze er weer heel goed in wil worden. Maar dit keer, zegt ze, hoeft ze niet meer per se de allerbeste te zijn.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden