Afgelopen maand ontdekt in Australië: een nieuwe giftige slangensoort. Kop en staart zijn koperkleurig, de rest van het lichaam is grijs-blauw. Al talloze keren werd ze verward met andere slangensoorten, tot deze zomer.
5.000 kilometer naar het noorden werd op het Filipijnse eiland Mindanao een nieuwe haaregel gevonden, een mix tussen een egel en een varkentje. Dankzij zijn schutkleuren kon het beestje zich goed verbergen op de helling van de gebergten in het oosten van het eiland.
Een halve aardbol westwaarts vonden biologen in de dichte bossen van het Río Negro-Sopladorapark in Ecuador precies één exemplaar van een nieuwe boomkikkersoort. Het vrouwtje zag er opvallend uit, met gele vlekjes over haar lichaam en roze irissen. De onderzoekers wisten het meteen: deze soort kennen we nog niet.
Hoewel de biodiversiteit in razend tempo afneemt en er jaarlijks duizenden soorten uitsterven, ontdekken wetenschappers elk jaar ook zo’n 18 duizend voorheen onbekende soorten – haaien met zaagkoppen, een kameleon zo groot als een zonnebloempit. Hoe kan dat? Drie verklaringen.
Een wasbeer met een dikke koperkleurige vacht veroorzaakte in de jaren zeventig frustratie bij Amerikaanse dierentuineigenaren. Het beest, genaamd Ringerl, wilde maar niet voortplanten met de andere wasberen in haar verblijf. Ze verhuisde van dierentuin naar dierentuin, maar tevergeefs: ze werd nooit moeder. Pas in 2013 ontdekten Amerikaanse onderzoekers dankzij genetisch onderzoek dat Ringerl helemaal geen directe verwant was van de wasberensoort olingo in haar verblijf. Na haar dood bleek bij dna-onderzoek dat ze tot een voorheen onbekende diersoort behoorde, die olinguito werd genoemd, ‘kleine olingo’.
Dna-onderzoek is pas vanaf de jaren negentig standaardprocedure bij het identificeren van diersoorten. Vóór de toepassing van dna-onderzoek gebeurde het weleens dat twee soorten die op elkaar leken, dezelfde naam kregen. Maar, zegt de Zweedse vogelexpert en onderzoeker Per Alström: ‘Er zitten veel onbekende soorten verstopt in soorten die we al kennen. Dankzij nauwkeurig dna-onderzoek kunnen we die nu ontdekken.’
Zo stelden biologen vast dat de zangvogel genaamd burupieper geen brilvogel was, zoals lang werd gedacht, maar behoort tot het geslacht van de kwikstaarten en piepers. Zoals ook Ringerl dankzij dna-onderzoek eindelijk haar juiste plek in de familiestamboom kreeg.
Ook in museumcollecties kunnen onderzoekers nieuwe soorten identificeren met dna. Italiaanse onderzoekers beschreven al eens vier nieuwe soorten krekels die al honderd jaar stof lagen te vergaren. En onlangs ontdekten onderzoekers aan de universiteit van Lund in Zweden dat ze een keversoort in hun collectie hadden die nog niet bekend was.
En we noemen hem: Aphaereta vondelparkensis! Een toepasselijke naam voor de ‘sluipwesp’ die evolutiebioloog Menno Schilthuizen ontdekte in het Amsterdamse Vondelpark. Met een vangnet en een groepje leken ging hij op pad en samen ontdekten ze de nieuwe wespensoort, verborgen in het volle zicht.
Per jaar worden er zo’n tweeduizend nieuwe soorten in de oceanen en zeeën gevonden. We kennen slechts 5 procent van de oceanen en marinebiologen gokken dat daar nog ruim 2 miljoen onbekende diersoorten te vinden zijn, zoals vissen, kokerwormen, zeekomkommers en garnalen.
Ook op het vasteland zijn er nog gebieden die we niet of nauwelijks kennen. Zo werden in 2014 nog 165 nieuwe diersoorten ontdekt in het Amazonewoud en dit jaar 90 in de Mekongregio in Zuidoost-Azië. Ook komen onderzoekers in landen die voorheen te onveilig of ontoegankelijk waren: in Somalië vonden onderzoekers deze maand bijvoorbeeld een nieuwe slangensoort.
‘Als je het goed aanpakt, kun je op veel plekken nieuwe diersoorten ontdekken’, zegt Schilthuizen. Met zijn bedrijf Taxon Expeditions organiseert hij expedities waarmee hij met niet-wetenschappers op pad gaat om nieuwe diersoorten te ontdekken. ‘Dat lukt altijd.’ Schilthuizen neemt de leken mee naar plekken als Borneo of Montenegro, maar ook in Nederland zijn er gebieden waar ze nieuwe diersoorten ontdekken. Schilthuizen: ‘Er is zoveel dat we nog niet weten.’
Geel met zwarte streepjes, helemaal roze, met rode stipjes of blauwe vlekken: cichliden zijn baarsjes met bonte uitvoeringen. Ze worden wel ‘de snelheidsduivels van de evolutie’ genoemd, omdat ze zich in Oost-Afrika razendsnel ontwikkelen. In het Victoriameer, dat tussen Tanzania, Kenia en Oeganda geklemd zit, leven zo’n vijfhonderd soorten die allemaal afstammen van één voorouder die daar duizenden jaren geleden leefde. In tegenstelling tot de normale gang van zaken, waarbij de evolutie in slow motion gaat, evolueren deze vissen al binnen een aantal generaties tot nieuwe soorten.
Snelle evolutie komt ook voor in stedelijke gebieden. ‘Het zijn er niet veel, maar ze bestaan wel’, zegt Schilthuizen. Zo is de steekmug Culex molestus waarschijnlijk pas ontstaan toen mensen ondergronds zijn gaan bouwen en wonen. De huismuis is een ander voorbeeld van een soort die is ontstaan in een menselijke omgeving.
Zelfs darwinvinken, de kleine bruine vogeltjes waarmee Charles Darwin zijn evolutietheorie onderbouwde, blijken zich sneller te ontwikkelen tot nieuwe soorten dan eerder gedacht. Het proces duurt niet honderden generaties, maar slechts drie, lieten Zweedse onderzoekers zien.
Publiceren over nieuwe diersoorten kost veel tijd en energie: een foto en datum is helaas niet genoeg. ‘Het is echt detectivewerk’, verzucht de Zweedse vogelexpert Per Alström. Je moet eerst onderzoeken of een diersoort niet al bekend is en of onderzoekers misschien eerder al over de soort schreven in een andere taal. Daarna moet je aan de hand van strenge regels een stuk opstellen over je vondst en dat moet vervolgens verschijnen in een wetenschappelijk tijdschrift – het liefst een bekende publicatie, zoals Science of Nature. ‘Het hele proces kan wel jaren duren.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden