Dit is het moment van Mark Rutte. Deemoed komt met de jaren en de laatste loodjes van zijn leiderschap lenen zich om rekenschap af te leggen ten overstaan van zichzelf (schone lei) en van de mensen op de publieke tribune, onder wie slachtoffers van Mark Ruttes leiderschap.
Iedereen maakt fouten en toegeven lucht aan alle kanten op, een goede ouder leert dat de kinderen.
Mark Rutte is veroordeeld voor discriminatie naar ras, daar begint het mee – iets wat Geert Wilders nooit is gelukt (dat was groepsbelediging). Destijds wimpelde hij dat vonnis handig af. Als ik schuldig ben volgens de wet, zei Mark Rutte, dan is de wet niet goed.
Nu staat hij onder ede voor de commissie die namens de Tweede Kamer onderzoekt waarom de overheid gewone burgers als fraudeurs ging zien, vaak met hele etnisch geprofileerde groepen tegelijk. Niets staat Mark Rutte in de weg schoon schip te maken, want de geschiedenis is nog niet voorbij.
Maar eerst getuigt Gijs Herderscheê, de topjournalist, die decennialang over sociale zekerheid schreef met een aandacht, kennis en evenwicht die je zelden ziet. Helaas net met pensioen: zijn afscheidsborrel werd bezocht door de volledige top-200 van invloedrijkste mensen, met hem als bescheiden middelpunt.
Helder en duidelijk legt Gijs uit hoe fraude met uitkeringen en toeslagen als een uitdijend kwaad werd gezien, ook al stelde het in relatieve cijfers weinig voor. Er moesten daden gesteld. ‘Er is een kanon gezet op een mug, ook door jullie, de Tweede Kamer.’
Maar de commissie wil iets anders weten, want in het fraudeschandaal hebben ook ‘de media’ het gedaan: te weinig aandacht, of juist te veel. Wat was nou het ‘afwegingskader’ op de redactie, vraagt het vierkante Kamerlid Thierry Aartsen, ‘staat u stil bij het effect van uw berichtgeving op de samenleving?’ Wonderlijk, want Kamerleden weten dat dondersgoed: zelf hengelde hij als VVD-campagneleider met hitsige filmpjes naar media-aandacht, en kreeg die ook. Namens de partij die het kabinet liet vallen met een opgeblazen asielprobleem.
Nou, zegt Gijs deemoedig, we hebben er bij de Volkskrant inderdaad te weinig bij stilgestaan, en dat is ook wel verklaarbaar, want ‘het tempo van de trekmolen is heel hoog’. En daar zijn lessen uit getrokken.
Het is een prachtige voorzet voor Mark Rutte die niet schiet, maar geroutineerd de doelpalen verzet. Zelfinzicht? Hij is het niet van plan.
Mark Rutte had als staatssecretaris de gemeenten opgeroepen werk te maken van Nederlanders met een Somalische achtergrond, vanwege grootscheepse bijstandsfraude. Het bewijs ervoor was ‘anekdotisch’, toch was er ‘heel veel aan de hand’. Mark Rutte was daar niet. De fraudejacht en het bijbehorende racisme wortelden in ‘een heel pakket aan denken’, vooral van eerdere kabinetten, ‘ik pakte natuurlijk op wat er lag en vond het verstandig’.
Mark Rutte overgiet zijn taal met wonderolie, zoals hij altijd doet. Hij was niet meer dan een takje in de stroom, ‘wat je ziet is een beweging’, en hoeveel fraudeurs uiteindelijk zijn opgespoord? Hoeft hij toch niet te weten, ‘dat was aan de gemeenten’.
Die fraudejacht was niet meer dan ‘hoogwaardig handhaven’, het was allemaal ‘van twintig jaar geleden’, ook al is het onder zijn leiderschap tot in de poriën van het land normaal geworden onschuldige mensen op te jagen. Lees de reconstructie na die het magazine Oneworld over de Nederlandse Somaliërs maakte, of het even huiveringwekkende verhaal uit Veenendaal van het journalistieke platform Follow the Money, waar een Marokkaanse achternaam genoeg is om controleurs aan de deur te krijgen.
Er is één moment waarop Mark Rutte zijn hoofd schrikachtig beweegt, alsof hij begrijpt dat hij te ver gaat. Het gebeurt als hij opnieuw de veroordeling voor aanzetten tot discriminatie bagatelliseert, iets te handig, door te doen alsof hij de tekst van het vonnis niet kent. Alweer een redenering balancerend op de wankele staanders van het cynisme, maar hij komt ermee weg.
Mark Rutte getuigt op de dag dat bekend wordt hoe het ministerie de fraude van boeren onder het tapijt schoffelde. De ene fraude is de andere niet. Grootbedrijven die belasting ontwijken: voor Mark Rutte is dat ondernemerschap.
Vandaag maakt hij opnieuw gewone burgers verdacht, staat op, en vertrekt.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden