Op de vrijdag gepresenteerde lijst staan veel bekende gezichten: de zittende Kamerleden die door wilden, zijn allemaal terug te vinden in de toptwintig. Maar meteen achter de oude bekende Frans Timmermans kiest PvdA/GroenLinks op plek twee voor een nieuw gezicht van buiten de Haagse politiek: Esmah Lahlah, gevierd wethouder armoedebestrijding in Tilburg, jeugdpsycholoog en gepromoveerd onderzoeker.
Opvallend is ook de plaats van GroenLinks-leider Jesse Klaver: op nummer drie. Heel even deed het enthousiasme rond Klaver, die in 2017 met meet-ups volle zalen trok, hem geloven dat hij misschien zelf wel premier kon worden. Maar GroenLinks werd destijds opnieuw niet de grootste, en na de mislukte formatie in 2017, de teleurstellende verkiezingscampagne in 2021 en wéér een pijnlijke uitsluiting in een formatie, blijkt hij er nu geen moeite mee te hebben om zichzelf weg te cijferen voor het project dat ‘links’ terug naar het Torentje moet duwen. Klaver doet ogenschijnlijk zonder problemen een stapje opzij voor Timmermans, die in zijn ogen premierwaardiger is dan hijzelf.
Het is tekenend voor de vreedzame revolutie binnen nieuw links. Jarenlang toonden PvdA’ers en GroenLinksers zich bedreven in het eindeloos zoeken naar redenen waarom een links partnerschap nooit zou kunnen werken. Er werd smalend gedaan over de eerste stappen die Klaver en toenmalig PvdA-leider Lilianne Ploumen in de formatie van 2021 zetten om de krachten te bundelen: de linkse idealisten zouden traditiegetrouw vast en zeker rollenbollend met elkaar over straat gaan.
Vragen waren er zeker, kritiek en zorgen ook. Bij de leden, bij Ploumens opvolger Attje Kuiken: zou de bestuurlijker ingestelde PvdA met de klassieke, maar ook deels weggelopen arbeidersachterban wel passen bij de kosmopolitische idealisten van GroenLinks? Er kwamen bijeenkomsten, sessies waarbij de achterbannen aan elkaar konden snuffelen, referenda onder de leden. Na jaren waarin links aan de zijlijn stond, de PvdA zich maar niet van de afstraffing na Rutte II wist te herstellen, en GroenLinksers het zat bleken om in formaties elke keer te moeten afdruipen, stemden de achterbannen ditmaal in overweldigende meerderheden voor samenwerking.
Een samenwerking die na de val van het kabinet in een stroomverstelling raakte, en daarna zonder noemenswaardige tegenstand leidde tot een lijsttrekker van naam én een gezamenlijk verkiezingsprogramma, waarin PvdA en GroenLinks het zelfs eens wisten te worden over migratie. Betrokkenen erkennen dat de migratieparagraaf misschien wel het vervelendste struikelblok had kunnen zijn. GroenLinks haakte in 2017 in de formatie af omdat het niet met migratiedeals kon leven.
De toon in het huidige programma is volgens een hooggeplaatste GroenLinkser dit keer ‘realistischer’. Bij het opstellen van de asiel- en migratiestandpunten is vooraf contact geweest met enkele vluchtelingen- en asielorganisaties. Met daarnaast aandacht voor de problematiek rond arbeidsmigratie willen de rood-groenen uitstralen dat ze grip willen krijgen op migratie, streng willen zijn voor overlastgevers en tegelijk vluchtelingen welkom heten.
Achter de schermen valt het betrokkenen ook op hoe gemakkelijk de samensmelting verloopt. Ja, PvdA-Kamerlid Henk Nijboer is tegen de samenwerking. Hij heeft zich daarom niet gemeld voor een plek op de lijst, maar zal wel op de combinatie stemmen. Verdere kritiek is nagenoeg afwezig, vooralsnog. De hosannastemming valt waarschijnlijk niet los te zien van de uitstekende eerste peilingen waarin PvdA/GroenLinks zich nu in de kopgroep meldt. Voor een oppositiepartij als GroenLinks is dat ongekend. Voor de PvdA gloort de terugkeer naar het centrum van de macht.
Of nieuw links deze positieve stemming, of swag, zoals Timmermans zou zeggen, weet vast te houden, zal mede afhangen van de peilingen in de aanloop naar de herfstcongressen waar de leden het verkiezingsprogramma en de kandidatenlijsten nog kunnen aanpassen.
Mocht ook die hobbel worden genomen, dan is Timmermans zowaar opeens lijsttrekker van een nieuwe partij waarin hij niet eens voortdurend over zijn schouder hoeft te kijken of zijn leden nog achter hem staan. De volgende hindernis wacht dan pas na de verkiezingen: aan de formatietafel, waar verkiezingsbeloften moeten worden omgezet in concrete beleidsplannen, zal blijken in hoeverre met name de achterban van GroenLinks bereid is een eventueel regeerakkoord met iets minder idealisme en iets meer realisme te beoordelen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden