Hoe een – nichts für ungut – slechts matig met charisma begiftigd politicus, eerder de middelmaat van Otto Normalverbraucher, voor mijn geestesoog plots verandert in een popster, die de herinnering wakker kust aan David Bowie in zijn Rebel Rebel-jaren. Het gebeurde op 6 september, een doordeweekse woensdag, in de Bondsdag in Berlijn, waar de Duitse bondskanselier Olaf Scholz de begroting voor 2024 verdedigde. Onderdeel van een doorgaans, zo schat ik in, weinig swingend, langdurig debat met bezuinigingen als hoofdmenu.
Honderden foto’s zijn er dinsdag gemaakt van de bondskanselier, die na een ongelukje tijdens het joggen in het weekend met schrammen op het gelaat en een lapje voor het rechteroog in het openbaar verscheen. Waar de voorzitter van het parlement waakt over een ordentelijk verloop van de vergadering, zijn persfotografen juist gespitst op alles wat in de politieke arena afwijkt van de dagdagelijkse orde, of die verstoort: Scholz met een ooglapje is er een schoolvoorbeeld van.
OVER DE AUTEUR
Arno Haijtema is redacteur van de Volkskrant en schrijft onder meer over fotografie en de manier waarop nieuwsfoto’s ons wereldbeeld bepalen.
Kwestie van goede timing is de opname van EPA-fotograaf Filip Singer. Het zonlicht dat door de koepel boven in de Rijksdag theatraal op de politicus bij het spreekgestoelte valt: het accentueert de hoofdrol die hij als regeringsleider speelt. En het biedt Singer bovendien de kans af te rekenen met de rommelige en saaie achtergrond van glazig kijkende, luisterende politici, hun tafeltjes met microfoon, glaasje water en paperassen. Door het volle licht knijpt het diafragma, de pupil in het oog van de camera, zich tot een minuscuul gaatje, waardoor het onderbelichte decor in het zwart verdwijnt. Zo krijgt Scholz de bühne. Het lapje wordt één met het duister dat hem omringt: alsof het een zwart gat in het hoofd is waarin zijn omgeving verdwijnt.
Het fascinerende van zo’n ooglapje is dat het voor de toeschouwer onmogelijk wordt nog met een neutrale blik naar de politicus te kijken. En fotografen weten dat, vandaar dat ze massaal en veelvuldig de lens op Scholz richtten. Het ooglapje zet onze fantasie aan het werk. In de kinderachtigste versie associëren we hem met een piraat, wie historisch besef heeft, denkt wellicht terug aan de Israëlische militair en staatsman Moshe Dayan, de popliefhebber aan Bowie. En allemaal willen we weten: wat gaat er achter dat minigordijntje schuil?
Het lapje stuurt onze emoties en vooroordelen. Afwisselend zag ik foto’s van Scholz die hem iets sluws, bijna gemeens gaven. En andere waarop hij juist vertedering opwekt, vooral de eerste foto’s van zijn nieuwe verschijning, als hij zijn gêne nog niet helemaal heeft afgeworpen. Ik weet het, niets dan vooroordelen, gebaseerd op uiterlijkheden die er niet toe zouden mogen doen. Maar die spelen toch hun rol, juist in het politieke theater. Een bril (minister Sigrid Kaag), een Superdry-shirt in plaats van een driedelig pak (voormalig CDA-leider Wopke Hoekstra), opvallende schoenen (minister Hugo de Jonge) en een oplichtend kapsel (Kamerlid Geert Wilders): ze branden zich in ons collectieve geheugen. Maar de ambiguïteit van het ooglapje slaat alles.
Scholz buitte zijn bonusverschijning uit met een goedmoedig berichtje op X, voorheen Twitter: ‘Bin gespannt auf die Memes. Danke für die guten Wünsche, sieht schlimmer aus, als es ist!’ Die memes waren er op X inderdaad volop. Het zou mij niet verbazen als een Nederlandse politicus in electorale nood zich in de aanloop naar 22 november met vergelijkbare visuele middelen naar het middelpunt van de aandacht probeert te wurmen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden