Wekelijks duikt Volkskrant-redacteur Olaf Tempelman in een internationaal fenomeen. Deze week: zorgwekkender dan aftakeling van leiders die per ongeluk door camera’s wordt vastgelegd, is alle aftakeling die verborgen wordt gehouden.
De Rolling Stones probeerden deze week te laten zien dat 80 niet te oud is om actief te blijven in de rock-’n-roll. Aan de andere kant van de oceaan proberen steeds meer politici te laten zien dat 80 niet te oud is om actief te blijven in leidinggevende functies. De president van de VS is 80. Zijn kansrijkste uitdager is 77. Er zijn daar al twee senatoren van 90. De Republikeinse leider in de Senaat, Mitch McConnell, is 81. Op 30 augustus kon hij een halve minuut geen woord uitbrengen, op 26 juli stokte hij ook al, in maart belandde hij na uitvalsverschijnselen in het ziekenhuis.
Elke keer als aftakeling zo zichtbaar is, leidt dat tot discussies over ‘afglijden naar een gerontocratie’. In een nieuwe poll van AP-NORC vindt 77 procent van de Amerikaanse volwassenen Joe Biden te oud voor een tweede termijn.
Van de Amerikaanse psychiater Jerrold Post (1934-2020) is het boek When Illness Strikes the Leader. Daaruit leren we dat het geheugen en spraakvermogen van Ronald Reagan in zijn tweede termijn – Reagan was toen pas midden 70 – al door alzheimer waren aangetast.
Niet alle zieke leiders zijn oud en niet alle oude leiders zijn ziek, stelt Post. Problematisch wordt het pas als leiders zich niet van ziekte bewust zijn, aftakeling ontkennen of verbergen met medicatie met forse bijwerkingen. Zulke leiders waren er in de 20ste eeuw volop. De Britse premier Anthony Eden was 59 in 1956 en slikte benzedrinepillen om zichzelf op de been te houden, onwetend over bijwerkingen als wanen en roekeloosheid. Dat niemand alarmsloeg, had te maken met de tijd, maar ook met het feit dat niemand Eden zag stotteren of vallen. Maar we leren ook dat de toestand van de jongste president die de VS ooit kozen, Kennedy, zorgelijk was: die leed aan de ziekte van Addison, chronische rugpijnen en meer, en werd opgelapt met injecties met amfetaminen en steroïden die zijn stemmingen en beslissingen beïnvloedden. Gehaper van Biden en gewankel van Jean-Claude Juncker zorgden voor beroering omdat camera’s het vastlegden – maar aftakeling die wordt vastgelegd, is het topje van de ijsberg.
Trump en Biden schelen slechts drie jaar. Toch vindt 77 procent van de Amerikanen in de eerdergenoemde AP-NORC-poll Biden te oud en vindt maar 51 procent Trump ongeschikt vanwege zijn leeftijd. Een verklaring van de enquêteurs is dat zo veel andere dingen Trump ongeschikt maken, dat zijn leeftijd een nevenkwestie is. Maar het kan óók te maken hebben met de manier waarop Trump zich voordoet, namelijk volkomen vitaal. Er zijn oud-werknemers van Trump die zeggen die hij in de jaren negentig nog iets behoedzaams had en die speculeren over van alles waarmee Trump zich tegenwoordig laat injecteren – helaas, met zijn medische dossier is evenveel gerommeld als met zijn belastingaangifte.
Die volkomen gezondheid is alweer een overeenkomst tussen Trump en dictators. In democratieën is het taboe op kwetsbaarheid van politici de laatste halve eeuw afgenomen: politici maken daar nu melding van kankerdiagnoses, ze komen naar buiten met burn-outs. In dictaturen komen kwetsbare leiders niet voor. Oude dictators hebben zelfs geen vergrote prostaat, al plaste de Zuid-Soedanese leider Salva Kiir (71) een paar maanden terug voor de camera in zijn broek. Over de gezondheid van weinig leiders is zo veel gespeculeerd als die van Poetin. Elk beeld dat naar buiten komt leidt tot gissingen over prednisongebruik, maar officieel is hij volkomen vitaal.
Er loopt een lijn van de benzedrinetabletten van Anthony Eden naar de Suezcrisis van 1956, leren we uit When Illness Strikes the Leader. Over een halve eeuw weten we, wellicht, meer over de toestand van de leider van Rusland februari 2022.
Source: Volkskrant