Samenvatting gemaakt met behulp van AI. Deel je mening hier.
Hoewel de discussie over fossiele subsidies al zo'n twee decennia bestaat, laait die de laatste tijd weer vaak op. Een coalitie van milieuorganisaties presenteerde maandag een rapport met een langverwacht overzicht van die subsidies in Nederland.
Klimaatactivisten van Extinction Rebellion hebben de afschaffing van fossiele subsidies tot een van hun speerpunten gemaakt. De actiegroep wil zaterdag weer de A12 in Den Haag blokkeren, en zegt dit te blijven doen tot de overheid deze subsidies heeft afgeschaft.
Het woord 'subsidie' kennen we als een directe financiële bijdrage van de overheid om iets te stimuleren. Dat maakt de term 'fossiele subsidie' ingewikkeld. Daarbij gaat het niet om directe financiële steun vanuit de overheid: grote vervuilers krijgen geen zak geld toegestopt om CO2 uit te stoten.
Fossiele subsidies bestaan wél uit belastingvoordelen en vrijstellingen voor bedrijven die fossiele brandstoffen zoals olie, gas en kolen op grote schaal gebruiken of produceren. Door deze voordelen loopt de overheid dus miljarden mis voor de staatskas.
Vooral de luchtvaart, scheepvaart en industrie profiteren daarvan. Denk aan grote bedrijven als KLM, Shell, Tata Steel, chemisch bedrijf DOW en mestbedrijf Yara. Een grootgebruiker als Tata Steel betaalt bijvoorbeeld relatief minder energiebelasting dan een klein bedrijf. Daarnaast hoeven luchtvaartmaatschappijen geen accijns te betalen over kerosine en zit er geen btw op vliegtickets. Dat stimuleert behalve die bedrijven ook klimaatonvriendelijk reisgedrag.
Die verschillende bedragen liggen aan de rekenmethodes. Maar hoe je het wendt of keert, er zitten vele miljarden in deze subsidies. Zo stelt het kabinet sinds 2020 dat het om 4,4 miljard euro gaat, verdeeld over dertien regelingen. Dat bedrag liet alleen veel regelingen buiten beschouwing, zoals belastingvoordelen voor raffinaderijen en grootgebruikers van gas.
Een onderzoek uit 2020 van econoom en oud-Europarlementariër Alman Metten kwam uit op 17,5 miljard euro. Na een aanvulling op het onderzoek in 2023 liep dat bedrag op tot 30 miljard euro.
Het nieuwste rapport van milieuorganisaties SOMO, Oil Change en Milieudefensie toont nu een bedrag van 37,5 miljard euro. Daarvoor hebben de organisaties dezelfde rekenmethode gebruikt als het kabinet, maar dan over 31 regelingen.
Naar verwachting komt het kabinet op Prinsjesdag met eigen berekeningen van de fossiele subsidies.
Daarvoor moeten we een stukje terug in de moderne geschiedenis. "Het is een gevolg van industriepolitiek sinds de Tweede Wereldoorlog", zegt onderzoeker Boris Schellekens, die meeschreef aan het rapport van de milieuorganisaties. "Na de oorlog vond de overheid dat de industrie bevorderd moest worden. Dat deed ze met gunstige belastingregelingen."
"Neem kunstmest: we wilden de landbouw stimuleren om nooit meer honger te hoeven lijden. Toen is besloten kunstmest niet te gaan belasten." En dat geldt nog steeds. Het onderzoek laat zien dat kunstmestproductie goed is voor 5 procent van het zakelijk gasverbruik.
Vanuit alle hoeken is er de laatste jaren kritiek op deze miljardensteun. Politici, wetenschappers, milieuorganisaties en activisten vinden dat deze regelingen het gebruik stimuleert van fossiele brandstoffen, in plaats van schone energiebronnen. Dat komt niet overeen met het Parijsakkoord, want grootschalig gebruik van fossiele brandstoffen versnelt de opwarming van de aarde.
Het afbouwen van deze regelingen kan ervoor zorgen dat de klimaatdoelen worden behaald, stellen experts. "Het realiseren van onze klimaatdoelen wordt serieus tegengewerkt door deze subsidies op fossiele brandstoffen", schreven 380 wetenschappers vorig jaar in economenvakblad ESB. "Nederland kan zich dit niet permitteren."
Minister Rob Jetten (Klimaat en Energie) gaf eind 2022 aan "dat fossiele subsidies niet thuishoren in een duurzame en circulaire economie" en dat het kabinet deze wil afbouwen. Hij beloofde in het voorjaar meer transparantie te geven over die regelingen. Dat moet nu dus wachten tot Prinsjesdag.
Volgens Schellekens zal afbouw niet van de ene op de andere dag plaatsvinden, omdat die voordelen vervlochten zijn met onze economie. "Het moet per sector worden bekeken en doorgevoerd om te zorgen dat Nederland er voor 2025 vanaf is." Hij pleit ervoor dat de overheid gaat investeren in "meer toekomstbestendige oplossingen". Het geld dat afbouw de Staat oplevert, kan volgens de onderzoeker beter worden gestoken in isolatie van miljoenen woningen.
Econoom en hoogleraar Roel Beetsma: "Breng de energiebelasting die multinationals betalen naar het niveau van wat het mkb betaalt. Het beste is om dat in Europees verband te doen, om de concurrentiepositie van deze bedrijven niet in gevaar te brengen."
Afbouw van die regelingen betekent in eerste instantie extra opbrengsten voor de staatskas. Schellekens denkt dat het er ook voor zorgt dat de industrie efficiënter met energie omgaat. Bedrijven zullen bovendien meer druk voelen om te verduurzamen.
Maar het is niet uitgesloten dat bedrijven die de omslag niet (kunnen) maken, vertrekken of moeten stoppen als belastingen worden verhoogd, stellen beide experts.
Ook burgers zullen dat voelen. Zo kunnen de prijzen van producten van de industrie stijgen: denk aan gas, vliegtickets of bloemen uit tuinbouw.
"We weten al jaren dat we een omslag moeten maken en houden nu veel bedrijven aan het infuus", zegt Schellekens. "Hoe langer we wachten, hoe harder de klap wordt."
Log in of registreer gratis op NU.nl en krijg toegang tot extra artikelen
Source: Nu.nl economisch