In vakanties is het goed toeven op de Nederlandse snelwegen. Van files is dan nauwelijks sprake. Hoe anders is dat als de scholen weer open zijn.
"Het is weer begonnen", zegt Arnoud Broekhuis van de ANWB. Maandagochtend telde hij 360 kilometer aan file, terwijl dat drie weken eerder slechts 20 kilometer was. "De echte piek komt pas vanaf eind september." Dan verwacht hij ochtendspitsen met 500 tot 600 kilometer file.
Vaststaan in de file kost tijd, geld en energie. Toch was er in de eerste helft van 2023 meer woon-werkverkeer dan in 2019, het laatste jaar voor de coronapandemie, blijkt uit cijfers van de ANWB.
Verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen ziet daar niet snel verandering in komen. "We hechten veel waarde aan het gevoel van controle hebben." Ook het idee dat een auto meer vrijheid biedt, speelt volgens hem mee. Terwijl je je kunt afvragen hoeveel vrijheid de spits biedt.
Een veelgehoord argument om de auto te pakken zijn de stijgende kosten van het openbaar vervoer. De NS verhoogde de prijzen van losse kaartjes in januari met 5,5 procent, al werden sommige abonnementen juist 2,4 procent goedkoper.
Daarnaast wordt de inflatie deels doorgerekend aan treinreizigers. En er zijn plannen om reizen in de spits flink duurder te maken.
Tegelijkertijd wordt benzine er ook niet goedkoper op. In de maand augustus steeg de adviesprijs voor een liter benzine van 2,214 euro naar 2,259 euro. De literprijs voor diesel hikt tegen de 2 euro aan.
Vergelijkbaar zijn de stijgende prijzen in het openbaar vervoer en de stijgende brandstofprijzen niet helemaal. "Een auto kost veel meer dan alleen de brandstof", zegt Tertoolen. Denk aan een verzekering, de aanschaf en het onderhoud.
Er lopen verschillende projecten van werkgevers om het personeel van de weg af te houden. De kilometervergoeding voor autorijders gaat soms bijvoorbeeld met een cent omlaag, terwijl daar een gratis NS Businesscard tegenover staat.
Maar zo gemakkelijk laten mensen zich niet beïnvloeden. In landen met gratis ov stimuleert dat vooral degenen die het ov sowieso al gebruikten, ziet Tertoolen. "Zelfs bij bedrijven die boven het station zitten, komt de meerderheid met de auto."
Werkgeversorganisatie AWVN denkt dat werkgevers een beperkte invloed hebben. "Dat is geen botte opzet. Maar relatief weinig mensen wonen heel dicht bij hun werk", zegt een woordvoerder.
59 procent van de werknemers gaat met de auto naar werk, blijkt uit een ledenonderzoek van de AWVN. "Van veel automobilisten kan je betwijfelen of ze een goed alternatief hebben", zegt de woordvoerder. Tertoolen denkt dat het merendeel van de filerijders wel degelijk op een andere manier naar werk kan.
Maar de werkvloer is er niet gelijk op ingericht dat iedereen buiten de spits met het ov komt, ziet zowel de verkeerspsycholoog als de AWVN. Denk aan een gebrek aan flexibiliteit van de werkgever wanneer iemand toch te laat komt door een treinstoring.
Thuiswerken zorgt op dit moment al voor wat verlichting, ziet de ANWB terug op de weg. "Vergeleken met 2019 zijn er nu rustigere ochtendspitsen door de thuiswerkers op maandag, woensdag en vrijdag", zegt Broekhuis.
De AWVN-woordvoerder beaamt dat de helft van de Nederlandse beroepsbevolking kan thuiswerken en dat ook "met regelmaat" doet. Maar verkeerspsycholoog Tertoolen denkt dat hier nog meer winst te behalen is.
Tertoolen pleit voor een cultuurverandering bij bedrijven om files te voorkomen. "Werkgevers faciliteren op dit moment nog de werknemers die dagelijks voor de deur willen instappen en uitstappen." Hij pleit voor meer carpoolen, thuiswerken, vergoedingen en privileges om mensen van de weg af te houden.
Oplossingen komen vaak van teams zelf en niet van bovenaf, ziet de AWVN. "Afdelingen kunnen met elkaar vaak slimmere oplossingen bedenken", zegt de woordvoerder.
Daar is wel een sterke wil voor nodig. "Uiteindelijk zijn we gewoontedieren", zegt verkeerspsycholoog Tertoolen. "We kunnen onze keuze voor filerijden voor onszelf goedpraten, ook al zetten we heel Nederland vast."
Source: Nu.nl economisch