Daar zit hij dan, in pak natuurlijk, met daaronder een overhemd met een subtiel streepje, kalend, starend: de eerste werknemer van Fortis, later ABN Amro, die zich moet verantwoorden voor zijn rol in de witteboordenfraude van de eeuw. Maar de bovenste twee knoopjes zijn open, zijn boord hangt er maar wat bij, en onder zijn overhemd draagt Frank H. gewoon een T-shirt.
Vanochtend, toen hij in een politiebusje naar de rechtbank in Frankfurt werd gereden, kon hij uit het raampje de pronkende torens weer zien, het financiële centrum van Europa waar hij miljoenen voor Fortis verdiende en waaraan hij ook zelf een paar miljoen heeft overgehouden. Het feest duurde tot augustus vorig jaar, toen hij op Mallorca werd opgepakt. Al een jaar zit hij in een Duitse gevangenis.
Over de auteur
Michael Persson is economieverslaggever en commentator van de Volkskrant, met een focus op de oorlog in Oekraïne. Als Amerika-correspondent won hij journalistiekprijs de Tegel.
Met zijn handen gevouwen, duimen onder de kin, hoort hij de aanklager aan. Die somt alle transacties op van aandelen waarmee H. zodanig hosselde, dat het niet duidelijk meer was wie die precies in bezit hadden rond de jaarlijkse dividenduitkering. Daardoor konden de betrokken partijen twee keer dividendbelasting aan de overheid terugvragen, hoewel ze die maar één keer hadden betaald. Op die manier zou H. in de periode tussen 2008 en 2010 iets meer dan 51 miljoen euro van de Duitse staat hebben gestolen.
Cum-Ex heet die truc, die volgens schatting van een hoogleraar aan de universiteit van Mannheim de Europese landen die er het slachtoffer van werden tientallen miljarden euro heeft gekost. Nederland zou met de verwante Cum-Cumfraude misschien wel 27 miljard euro afhandig zijn gemaakt. Duitsland heeft tien jaar geleden het voortouw genomen met strafrechtelijke stappen en al een paar grote spelers veroordeeld; in Nederland is in juni een eerste verdachte opgepakt. Deze Frank V. uit Aerdenhout, die ook bij Fortis werkte, werd snel op borgtocht vrijgelaten, maar moet nog voorkomen.
H. was bij Fortis ‘het brein’ achter de fraude, zegt de aanklager. Eerst in Amsterdam, daarna in Frankfurt. ‘Hij had een machtige positie. Hij zette de structuur op, hij liet de transacties in een doelloos kringetje rondlopen, inde de belasting twee keer, verdeelde de opbrengst, en liet deze bedrijvigheid eruitzien als normale bedrijvigheid.’
Maar zo simpel lag het helemaal niet, zegt H.’s advocaat. ‘U doet het voorkomen alsof de bank niet wist wat mijn cliënt deed. Dat is onmogelijk. Fortis wist ervan. Fortis heeft de strategie bedacht voordat H. er werkte. Deze handel werd door de top gevraagd en gestimuleerd. Maar dat kan hij zelf beter vertellen.’
Dan neemt H. een laatste slok van zijn flesje water en pakt een dik pak papier uit het plastic mapje dat voor hem op tafel ligt. Hij maakt er een nette stapel van en begint voor te lezen.
‘Het klopt’, zegt hij. ‘Het klopt dat ik verantwoordelijk was, en dat ik er persoonlijk van heb geprofiteerd. Daarvoor wil ik excuses aanbieden. Ik heb niet naar mijn eigen morele standaard gehandeld. Dat spijt mij. Maar ik was niet degene die de weg baande. Er was al een umfeld. Ik sloeg een pad in dat al ingeslagen was, en dat pad ging bergafwaarts.’
Het volgende velletje trilt, als hij vertelt hoe hij op dat pad terechtgekomen is. Hoe hij in 1966 geboren werd in een eenvoudig gezin in Offenbach, dankzij hardwerkende ouders economie kon gaan studeren, hoe hij bij Fortis ging werken, trouwde en twee kinderen kreeg (inmiddels is hij gescheiden). ‘Ik heb hen veel verdriet gedaan.’ Hij hapert even, en herpakt zich. ‘Ik wil geen verantwoordelijkheid ontlopen. Maar ik was niet de geestelijk vader van Cum-Ex. Dat was Frank V. Dat heeft hij zelf gezegd.’
De eerste keer dat twee keer belasting werd teruggevraagd, was nog een foutje, vertelt hij. Toen de bankiers ontdekten dat dit foutje eindeloos kon worden herhaald, was het hek van de dam. Tot op het hoogste niveau wist Fortis dat hier ‘makkelijk geld’ te verdienen viel. Ethische vragen werden weggewuifd. ‘Toen ik in 2007 zei dat ik er een slecht gevoel bij had, zei Filip Dierckx, een van de betrokken bazen: ‘Ik ben advocaat, en ik wil alleen weten of het legaal is of niet. Als je het over ethiek wilt hebben ga je maar naar de kerk’.’
De bank huurde allerlei adviseurs in die ingewikkelde juridische ‘pleitbare argumenten’ bedachten ter verdediging van de constructies. In Frankfurt staat donderdag een van hen, belastingexpert Ulf Johannemann van adviseur Freshfields, ook voor de rechter. Nog steeds houdt zijn advocaat vol dat de zaak ‘heel ingewikkeld’ ligt, en dat belastingen ‘wiskundig gestructureerd’ zijn en ook zo moeten worden benaderd.
Frank H. vindt dat onzin. ‘Het is simpel. Twee keer belasting terugvragen mag niet. Ik vind het jammer dat ik destijds mijn Störgefühl niet heb gevolgd.’
Nu probeert hij door zo veel mogelijk openheid te geven iets goed te maken, zegt hij, ‘ook al is dat niet genoeg’. Pogingen een deal te sluiten zijn niet gelukt; het Duitse OM zou 4 jaar en 2 maanden gevangenisstraf hebben aangeboden, maar dat vindt H. te veel.
ABN Amro wil niet inhoudelijk op de zaak reageren en verwijst, zoals steeds, naar een algemene passage in het jaarverslag over de financiële risico’s van de Cum-Ex en Cum-Cum onderzoeken.
Dan wordt de zitting gesloten; er volgen er nog zeven. H. loopt naar de publieke tribune en omhelst over de afscheiding zijn kinderen. Dan klinkt het grrrt-grrrt van de handboeien, en met zijn mapje papieren als laatste houvast verdwijnt hij met de agenten in de gangen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden