Via grote investeringen is China hard op weg een dominantie positie te krijgen in verschillende domeinen die essentieel zijn voor de mondiale energietransitie. Intussen subsidieert de Nederlandse overheid de fossiele industrie tot ruim 37 miljard euro per jaar, vaak via belastingvoordelen. Hierdoor stappen we juist moeilijker over op, en investeren we minder in, duurzame alternatieven.
Vaak wordt het argument gebruikt dat onze internationale concurrentiepositie zou lijden onder het nemen van te rigoureuze maatregelen om de klimaatcrisis aan te pakken. Dit is te eenzijdig. We moeten ook gaan nadenken over de geopolitieke consequenties van onze keuze de fossiele industrie te subsidiëren, in plaats van dit belastinggeld te investeren in de groene energietransitie.
Over de auteur
Casper Wits is sinoloog en universitair docent Oost-Azië Studies aan de Universiteit Leiden. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
We zijn nu al afhankelijk van China op het gebied van zonne- en windenergie, tractiebatterijen, en veel grondstoffen die cruciaal zijn voor een duurzame toekomst. Recentelijk heeft China laten zien bereid te zijn deze dominantie in zetten als drukmiddel, met restricties op de export van de grondstoffen germanium en gallium. Dit als reactie op onze exportrestricties op het gebied van chiptechnologie.
Met de Critical Raw Materials Act laat de Europese Unie zien toekomstige afhankelijkheid van China op cruciale knelpunten in de energietransitie ook als probleem te zien. China blijft echter enorme investeringen doen om deze dominantie te behouden en uit te bouwen. Om deze uitdaging het hoofd te bieden, moeten we ook kritisch durven kijken naar hoe we in deze verzwakte positie terecht zijn gekomen.
Er wordt wel eens gezegd dat alleen een autoritaire staat als China de enorme veranderingen kan afdwingen die nodig zijn om klimaatverandering tegen te gaan. Dit lijkt een onjuiste conclusie te zijn, want in onze maatschappij zijn het vaak juist niet-democratische krachten die een grote rol spelen in het afremmen van de groene energietransitie. Denk aan de invloed die de fossiele industrie uitoefent op onze politici, en ook hoe fossiele bedrijven decennialang het maatschappelijk debat hebben ondermijnd door twijfel te zaaien over de klimaatverandering.
Ook zien klimaatactivisten gebrekkig klimaatbeleid vaak als een schending van het sociaal contract. Dat wil zeggen dat de overheid verzaakt in haar kerntaak garant te staan voor de veiligheid van haar burgers, wat acties van burgerlijke ongehoorzaamheid rechtvaardigt.
Dit argument wordt versterkt als we kijken naar het effect dat de innige band tussen onze politici en de fossiele industrie nu al heeft op onze nationale veiligheid. Zo liet recent onderzoek van NRC zien dat bij het begin van Russische agressie tegen Oekraïne in 2014 de belangen van Shell in Rusland voor de Nederlandse regering leidend waren. Dit heeft bijgedragen aan de zwakke houding jegens Rusland na 2014, en onze voortdurende afhankelijkheid van Russische energie.
Als we kijken naar China wordt de geopolitieke dimensie van onze keuzes nog duidelijker. China volgt al decennialang een uitgekiende strategie om een dominante positie te verwerven in de komende energietransitie, door investeringen in groene technologieën en door controle te verkrijgen over de grondstoffen die hiervoor cruciaal zullen zijn. En ze maken vaart: dit jaar worden Chinese investeringen in de wereldwijde winning van deze grondstoffen geschat op zo’n 17 miljard dollar (bijna 16 miljard euro), een verdubbeling ten opzichte van vorig jaar.
Dit is geen idealisme maar machtspolitiek, want China blijft ook investeren in fossiele energie. Maar hoe dan ook dreigt voor ons, ondanks de grote economische problemen waar China nu mee kampt, een toekomstige afhankelijkheid die grote consequenties heeft voor onze internationale machtspositie.
Dit alles begint in het Westen eindelijk door te dringen, en ook in Nederland zijn bijvoorbeeld meerdere denktanks bezig met in kaart brengen hoe deze Chinese dominantie kan worden tegengegaan. Toch is een zekere democratisering van dit debat nodig, want nadenken over geopolitiek en veiligheid ten midden van de dreigende klimaatontwrichting is te belangrijk om over te laten aan alleen de overheid en een handvol specialisten.
Een nuttige bijdrage kan geleverd worden door klimaatactivisten, die de corrumperende invloed van de fossiele industrie op onze politiek ter discussie durven stellen. Hun voorstel om via een burgerberaad tot besluiten te komen over de energietransitie zou een manier kunnen zijn deze invloed te verkleinen en het debat te democratiseren.
Als reactie lijkt de overheid nu vooral in te zetten op het criminaliseren van vreedzame klimaatactivisten. We zouden er echter beter aan doen naar hun boodschap te luisteren, en na te denken over een geopolitiek waarin onze veiligheid niet langer wordt ondermijnd door de belangen van de fossiele industrie.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden