Een belangrijke voorstelling kan ‘intens geluk’ schenken. Theater moet ‘verstomde stemmen’ laten horen, want voorstellingen kunnen bij uitstek ‘woorden geven aan niet-geformuleerde geschiedenis. Geen wetenschappelijke, maar poëtische woorden.’ Dat betoogde Eric de Vroedt (51) donderdag in de Staat van het Theater, de traditionele aftrap van het nieuwe toneelseizoen. Daarin delen prominenten uit het culturele veld hun kijk op het Nederlandse theaterklimaat.
Een belangrijke rol in zijn toespraak was weggelegd voor het lied Djanger van Nusantara Beats, een jonge Amsterdamse formatie van zes muzikanten met Indonesische wortels. De Vroedt beschrijft hoe hij dit lied hoorde op de fiets, ’s ochtends op weg naar een repetitie: ‘Soms raakt iets je midden in je hart en kun je niet anders dan daarover spreken.’ Na afloop voerde de band als verrassing het lied uit op het podium van De Kleine Komedie in Amsterdam.
Over de auteur
Joris Henquet is theaterrecensent van de Volkskrant. Het schrijft voornamelijk over cabaret, stand-upcomedy en musical.
‘Zo’n Staat schrijven verpest je hele zomer’, zegt De Vroedt lachend in een telefonische toelichting op zijn toespraak. ‘Het was pittig, ook omdat je het gevoel hebt dat je de hele sector toespreekt en iedereen met argusogen meekijkt. Toen in juni bekend werd dat ik de spreker zou zijn, kwamen er direct kritische reacties via Facebook en op Theaterkrant.nl. De jongere generatie ziet me als een soort boomer, vertegenwoordiger van de almachtige BIS (de culturele basisinfrastructuur, waartoe de grote toneelgezelschappen als Het Nationale Theater behoren, red.). Het gevoel dat er zo veel mensen meekijken, en er zo veel kritische blikken zijn, dat maakt het spannend.’
‘Bij het teruglezen van eerdere Staten viel me op dat er zo veel mooie plannen en goede voornemens zijn uitgesproken, maar dat die hoogstens tot accentverschuivingen hebben geleid. Het is een kroniek van de gemiste kansen. Er wordt in die verhalen altijd veel kritiek geleverd: dat doen we niet goed, laten we dát doen. Zelf heb ik veel affiniteit met de recente Staten van theatermakers Laura van Dolron en Alida Dors, kunstenaars die over hun passie en inspiratie vertelden. Dat heb ik ook geprobeerd: vertellen over wat ik belangrijk en goed vind, en waarmee ik mensen hopelijk kan aansteken.
‘Ik heb een zoekend, bijna meanderend betoog geschreven waarmee ik ook voor mezelf iets wilde verduidelijken. Dat heeft misschien ook met deze tijd te maken, en met de kritiek die er is op mij en mijn positie – kritiek die ik snap. Dat heeft mij zelfs geïnspireerd. Ook in de zoektocht van waar ik nou eigenlijk sta, als mens en als maker en als artistiek leider van Het Nationale Theater.’
‘Ik ben zelf geen verstomde stem, maar in mijn Indische familie is wel veel onverteld gebleven. Komend seizoen maak ik Brown Sugar Baby, over de Indische geschiedenis van mijn opa, die in de jaren dertig in Nederlands-Indië leefde. Het gaat ook over mijn Molukse overgrootmoeder, en over het leven in de kolonie. Deze zomer heb ik een reis naar Indonesië gemaakt, in hun voetsporen. Ik wilde de verhalen ophalen die niet gehoord en gezien zijn. Om zo letterlijk woorden te kunnen geven aan die mensen. Dat doe ik momenteel ook met Saman Amini (de in Iran geboren theatermaker die bekendstaat om zijn persoonlijke voorstellingen, red.), met wie ik de voorstelling Disgraced maak.
‘Ik word zelf inmiddels gezien als het establishment, en hoewel ik het heel anders voel, ben ik me er natuurlijk van bewust dat ik in de theaterwereld op een toppositie zit. Tegelijkertijd is het niet per se zo dat je als je op zo’n plek zit, alles weet en alle macht in handen hebt. Uiteindelijk ben ik vooral een maker die steeds weer in het repetitielokaal staat, en het vanuit het niets moet uitzoeken met de acteurs. En als schrijver begin ik ook steeds weer met een leeg vel.’
‘Het risico is dat theater dat zegt ‘Dit is mijn strijd en daar sta ik voor’, ook kan leiden tot simplistisch en eenduidig theater. Maar de menselijke ervaring is veel ambivalenter. De werkelijkheid is veel tegengestelder dan een activistische waarheid op het toneel. Voor mij gaat kunst over ambivalenties, tegenstellingen, onoplosbare conflicten.
‘Als we per gemeenschap ons eigen emanciperende theater hebben, kan dat ertoe leiden dat we in onze eigen bubbel werken. Hoe kunnen we naar een nieuw universeel verhaal gaan, dat niet alleen wit en mannelijk is? Hoe kunnen we universalisme tonen waarin al die verhalen samengaan? Dat is een belangrijke zoektocht, want het is makkelijk op je eigen avond je eigen waarheid te preken. Maar kunnen we al die verhalen ook naast elkaar leggen, en met elkaar laten botsen?’
De tekst van de Staat van het Theater is terug te lezen op tf.nl
Het Nederlands Theater Festival is van 7 t/m 17/09 in Amsterdam.
Schrijver en regisseur Eric de Vroedt is een van de meest vooraanstaande theatermakers van Nederland. Hij brak door met Mightysociety, de maatschappelijk betrokken theaterreeks die liep van 2004 tot 2012. Ook een grote hit werd de actuele theatermarathon The Nation (2017). Sinds 2018 is De Vroedt artistiek leider van Het Nationale Theater in Den Haag, waar hij o.a. De eeuw van mijn moeder (2021) en de Leedvermaak Trilogie (2022) maakte. Komend seizoen doet hij de co-regie van het toneelstuk Disgraced (met Saman Amini), en in het voorjaar 2024 komt hij met de door hemzelf geschreven en geregisseerde voorstelling Brown Sugar Baby.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden