‘Een criminele daad’, zei de Russische onderminister van Buitenlandse Zaken, Sergej Rjabkov, donderdag over de levering van de granaten die de VS al sinds 1991 gebruiken. ‘Het is een weerspiegeling van de buitensporige minachting van Washington voor de gevolgen voor het milieu van het gebruik van dit soort munitie in een oorlogsgebied.’
Rusland, dat sinds de invasie niet terugdeinst voor aanvallen op burgerdoelen, sprak eerder nóg grotere woorden toen de Britten dezelfde granaten leverden om hun Challenger-tanks dodelijker te maken. ‘Wapens met een nucleair onderdeel’, noemde president Vladimir Poetin de tankmunitie in maart.
Hoewel verarmd uranium niets van doen heeft met het hoogverrijkte uranium dat voor kernwapens wordt gebruikt, was Poetins opzet duidelijk. Moskou waarschuwt al sinds de invasie voor het gevaar dat de oorlog escaleert tot een nucleair conflict. Het Britse besluit hielp volgens Poetin niet om de nucleaire dreiging te verminderen.
Over de auteur
Stieven Ramdharie is ruim 20 jaar buitenlandredacteur van de Volkskrant met defensie als belangrijkste specialisme.
De aankondiging van de leverantie komt vlak voordat Amerika’s dodelijkste tank, de M1 Abrams, wordt ingezet. Voorzien van granaten waarin verarmd uranium is verwerkt, is de Abrams een nog groter gevaar voor de Russische tankformaties.
Omdat verarmd uranium een grote dichtheid heeft, is het bij uitstek geschikt om de zware bepantsering van tanks te doorboren. Verarmd uranium, dat zeer laag radioactief is, is een restant dat vrijkomt bij de verrijking van uranium. Hoogverrijkt uranium wordt gebruikt als brandstof voor kerncentrales, maar er kan ook een kernwapen mee worden gemaakt.
Medio deze maand zullen de eerste tien tanks, van de 31 die de VS hebben beloofd, naar Oekraïne worden gestuurd. Met de Abrams kunnen de Oekraïense tankeenheden bij hun offensief in het zuiden en oosten de Russische T-72’s en T-90’s tot op wel drie kilometer afstand kapotschieten.
De VS begonnen in de jaren zeventig met de productie van munitie met verarmd uranium, maar pas in 1991 werd het voor het eerst grootschalig gebruikt. In de Golfoorlog, toen de Iraakse bezetting van Koeweit werd beëindigd, schoten de Abrams-tanks in een paar dagen honderden T-72’s van Russische makelij kapot. Ditzelfde lot dreigt nu weer voor de Russen, die in Oekraïne veel T-72’s inzetten, als de Abrams zullen worden ingezet bij het offensief.
In Irak bleek echter voor het eerst dat de inzet van granaten waarin verarmd uranium is verwerkt, mogelijk niet zonder risico was. Amerikaanse soldaten werden toen direct aan stof en deeltjes blootgesteld omdat hun tanks per ongeluk door collega’s onder vuur werden genomen. In de jaren daarna kreeg een deel van de Irak-veteranen te maken met gezondheidsklachten, zoals chronische vermoeidheid.
Dit ‘Golfoorlogsyndroom’ werd meteen in verband gebracht met de munitie, evenals gezondheidsproblemen zoals geboorteafwijkingen van bewoners in Zuid-Irak. De munitie werd daarna in nog meer oorlogen gebruikt, zoals de Navo-interventie in 1999 in Kosovo, waaraan ook Nederland meedeed.
‘Als verarmd uranium wordt ingeslikt of ingeademd, vormt dit een ernstig gevaar voor de gezondheid’, aldus de EPA, de milieubeschermingsdienst van de VS. ‘De deeltjes hebben een directe invloed op levende cellen en kunnen nierbeschadiging veroorzaken.’
Maar onomstotelijk wetenschappelijk bewijs dat verarmd uranium de grote boosdoener is voor de gezondheidsproblemen van militairen, is tot nu toe niet geleverd. ‘De huidige stand van de wetenschap biedt geen grond voor de conclusie dat mensen gezondheidsschade hebben opgelopen door blootstelling aan verarmd uranium’, concludeerde de Gezondheidsraad in Nederland in 2001.
In de VS worden veteranen die zijn blootgesteld aan de munitie en kampen met hun gezondheid, opgeroepen zich te laten onderzoeken. Ze kunnen ook een schadeloosstelling krijgen. Maar een onderzoek onder een groep militairen die in Irak door eigen soldaten werd beschoten, leverde wederom geen bewijs op dat de blootstelling funest was geweest. ‘Tot op heden is er geen sprake van gezondheidseffecten op de nieren’, aldus de Amerikaanse dienst Veteranenzaken.
Toch is de roep om de productie en het gebruik van verarmd uranium-munitie te verbieden alleen maar sterker geworden. In 2007 besloot België hiertoe, als eerste land. En in april riep de artsenorganisatie NVMP, die pleit voor een verbod op het gebruik van omstreden wapens zoals cluster- en verarmd uraniummunitie, het kabinet op het Belgische voorbeeld te volgen. ‘De centrale vraag is of landen niet bij voorbaat het voorzorgsprincipe zouden moeten hanteren, om mogelijke schadelijke gevolgen door uranium-houdende munitie in de toekomst te voorkomen’, aldus de artsen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden