Tijdens de coronapandemie ergerde José Sanders zich meermaals aan de overheidscommunicatie. Zo verbaasde ze zich over de geringe aandacht voor vaccintwijfelaars, waarop artsen in arren moede zelf maar een ‘Twijfeltelefoon’ in het leven riepen. ‘Als de ziekenhuizen overvol zijn, dan is het toch in ons aller belang dat die twijfels zoveel mogelijk worden weggenomen’, zei ze bij Nieuwsuur. ‘Zet wijkteams in, laat rolmodellen vertellen waarom het nuttig is. Overheid, pak het aan en neem de regie.’
Binnenkort neemt de in het Overijsselse Hengelo geboren Sanders (1965) zelf de regie. Op 17 oktober wordt ze geïnstalleerd als rector binnen het Nijmeegse college van bestuur, als allereerste vrouw.
Over de auteur
Stan van Pelt is wetenschapsjournalist en gepromoveerd in de neurowetenschappen.
Haar benoeming komt op een scharnierpunt in de geschiedenis van de Radboud Universiteit, die dit jaar de honderdste verjaardag viert. Ooit werd ze opgericht door de rooms-katholieke kerk, ter emancipatie van het katholieke smaldeel van de bevolking. Tegenwoordig zijn er andere zaken die de academische gemeenschap bezighouden. Denk aan prestatiedruk onder studenten, carrièreperspectief voor medewerkers, sociale veiligheid en diversiteit.
Tijdens de net afgesloten Nijmeegse introductieweek raakte een rechts-nationalistische studentenvereniging nog in gevecht met linkse activisten. En dan is er nog de precaire relatie met de katholieke kerk; door een harde breuk in 2020 met de bisschoppen die tot dan toe kandidaten voor de universitaire Raad van Toezicht moesten goedkeuren.
Aan de rector de taak om alle kikkers in de kruiwagen te houden. Sanders lijkt hiervoor de juiste vrouw op de juiste plaats, zeggen collega’s en bekenden. Ze is energiek en humoristisch, maar kan ook scherp uit de hoek komen en neemt geen blad voor de mond. Ze is daadkrachtig, zegt naaste collega Jos Hornikx, departementsvoorzitter bij de letterenfaculteit waar Sanders nu nog decaan is. ‘Dossiers die al lang slepen wil ze oplossen, in plaats van ze doorschuiven.’ Als het met medewerkers goed gaat, gaat het ook goed met de universiteit, is haar filosofie.
Dat ervoer bijvoorbeeld Peter van der Heiden, universitair docent amerikanistiek bij de letterenfaculteit, waar Sanders tot eind oktober nog decaan is. Hij voelde zich al jaren niet helemaal thuis in zijn beleidsfunctie. ‘José had dat meteen door. Waarom zetten ze jou achter een bureau, vroeg ze toen ze net decaan was. Jij hoort voor een groep studenten te staan, als docent. Drie weken later was het geregeld.’
Als wetenschapper is Sanders gespecialiseerd in perspectiefwisselingen in verhalen, en hoe die het effect van een tekst beïnvloeden, bijvoorbeeld in de gezondheids- en duurzaamheidscommunicatie. Storytelling, in modern Nederlands. ‘Het belang van perspectief heeft geen uitleg nodig in de huidige tijd van polarisatie’, zegt vakgenoot en oud-studiegenoot Hans Hoeken (Universiteit Utrecht), die Sanders tijdens haar studie al een ‘uitblinker’ vond. Ze weet precies wat de kracht van een goed verhaal is.
Doordat Sanders lang wetenschappelijk handwerk deed, houdt ze als bestuurder goed voeling met de werkvloer, denkt amerikanist Van der Heiden, die ook lid is van de ondernemingsraad. ‘Als ik huidige collegeleden vraag hoe een werkdag van een universitair docent eruitziet, kijken ze me glazig aan. Dat zal haar niet overkomen.’ Janine Berns, facultair medezeggenschapslid, beaamt dat. ‘Binnenkort krijgen we nieuwbouw. Als decaan vond ze het belangrijk ons in een vroeg stadium te betrekken bij de plannen. Afgevaardigden vanuit alle functielagen denken bijvoorbeeld mee over onze werkplekken.’
Met de keus voor Sanders als boegbeeld kleurt de Radboud Universiteit ook weer wat katholieker. De hoogleraar is belijdend katholiek, al loopt ze er niet mee te koop. Ze was ook lid van de Nijmeegse delegatie vorig jaar in Rome, tijdens de heiligverklaring van oud-rector van de Radboud Universiteit Titus Brandsma, .
‘Ik denk dat een betrokken katholieke vrouw kan helpen bij de goede verhoudingen tussen de universiteit en de kerk’, zegt bisschop Gerard de Korte van het bisdom Den Bosch, waar Sanders zelf parochiaan is. Ze spreekt de taal van de kerk en dat komt van pas. Ook al zijn de banden juridisch verbroken, feit blijft dat er nog altijd veel lijntjes zijn met Rome – los nog van de gedeelde geschiedenis. Van de opleiding theologie tot een nieuw duurzaamheidsinstituut ‘Laudato Si’, vernoemd naar een pauselijke encycliek.
De Korte: ‘De laatste twee jaar spreken de huidige rector en ikzelf over een actualisering van de relatie tussen de universiteit en de kerk.’ Tegelijkertijd leidt de katholieke identiteit tot gemengde gevoelens onder Nijmeegse wetenschappers. ‘Een universiteit moet universele kennis nastreven, ongekleurd’, zei een toponderzoeker tegen universiteitsblad Vox.
Hoe vroom ze ook zou mogen zijn, een heilige is Sanders natuurlijk niet. Met haar enthousiasme en snelle manier van denken, komt ook het risico dat ze zich vergaloppeert. Berns: ‘Dat is geen onwil, maar af en toe moeten we als medezeggenschap op de rem trappen.’ Van der Heiden: ‘Je moet zorgen dat je mensen meeneemt, stap voor stap. Zelf is ze altijd al drie zetten vooruit op het schaakbord.’ De universiteit is een mammoettanker die maar moeizaam bij te sturen is. Dat kan wennen zijn voor iemand die van doorpakken houdt.
Ook de oprechtheid in haar handelen en reacties, die haar voor velen benaderbaar en innemend maakt, maakt haar tegelijkertijd kwetsbaar voor kritiek. Hornikx: ‘Ze is niet iemand die zich verschuilt achter een pokerface, of die met meel in de mond praat. Ze zal de eerste zijn die toegeeft dat ze een verkeerde beslissing heeft genomen. Maar in die zelfreflectie schuilt juist ook veel kracht.’
Geregeld is Sanders lector (bijbellezer) tijdens een mis in de Sint-Janskathedraal in Den Bosch. Ze is lid van de parochie van die kerk en zat ook in het bestuur.
Met Sanders krijgt de Radboud Universiteit niet alleen voor het eerst een vrouwelijke rector, maar ook een meerderheid aan vrouwen in haar bestuur. In Nijmegen is 30 procent van de hoogleraren vrouw, landelijk is dat 26,7 procent.
Sanders’ echtgenoot heet ook Sanders en is óók hoogleraar in hetzelfde vakgebied. Ted Sanders is verbonden aan de Universiteit Utrecht. De twee leerden elkaar kennen als jonge onderzoekers op de Universiteit Tilburg.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden