Dierlijke organen worden normaal gesproken afgestoten als men ze naar de mens transplanteert. Ideaal dus als het zou lukken om menselijke organen te kweken in het lichaam van een dier, opperden Japanse onderzoekers daarom al tien jaar geleden. Dat lukte sindsdien enigszins met rattenorganen in een muizenlichaam en met beetjes menselijk weefsel in dieren, maar nog niet eerder met een compleet orgaan.
Chinese wetenschappers van het Instituut voor Biogeneeskunde in Guangzhou brengen daarin nu verandering, schrijven ze in vakblad Cell Stem Cell. Uit het dna van varkens schrapten ze het genetische recept voor de aanleg van nieren. Vervolgens herprogrammeerden ze menselijke cellen om nieren te vormen, en injecteerden die in de embryo’s van de nierloze varkens. Het resultaat: varkensembryo’s met in hun lijf nieren die voor ongeveer de helft bestaan uit mensencellen.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
‘Superspectaculair’ en een ‘enorme tour de force’, reageert stamcelbioloog Bernard Roelen (Universiteit Utrecht) desgevraagd. Alleen al in ons land staan momenteel zo’n 1.250 mensen op de wachtlijst voor een donororgaan. ‘En dat tekort zal alleen maar groter worden, omdat mensen ouder worden, terwijl donoren zelf ook ouder worden. Er staat dus nogal wat op het spel’, zegt Boelen.
Of de oplossing per se in varkens gekweekte menselijke organen zijn, laat Roelen graag in het midden. ‘Dit zijn allemaal stapjes in een bepaalde richting. De kernvragen waar het steeds om draait is: hoe worden organen van nature gemaakt? Hoe communiceren weefsels van mensen met die van varkens? Misschien leidt dat uiteindelijk tot iets heel anders. Wellicht kunnen we straks nieren in vitro maken, in een kweekvat.’
Ook het Chinese team zelf houdt een waslijst met armslagen. Zo is nog onduidelijk of de nier wel functioneert – het experiment werd al na een maand afgebroken, toen de embryo’s nog maar een centimeter groot waren – en of het wel doenlijk is een volledig menselijk nier te krijgen. ‘We zagen dat als je een leegte in een varkensembryo laat, menselijke cellen automatisch in deze ruimte gaan zitten’, schetst hoofdonderzoeker Zhen Dai de verdienste van het nieuwe experiment.
Een ander belangrijk obstakel is dat de menselijke cellen ook elders groeien. In de embryo’s vonden de onderzoekers ze onder meer terug in de hersenen van de varkens. Dat is zeer beladen: het schrikbeeld is dat men zou uitkomen op een varken waar per ongeluk menselijke hersenen in groeien.
Of denk aan varkens waar de mensencellen terechtkomen in de voortplantingscellen, schetst Roelen. ‘Wat je niet wilt is dat een mannetjesvarken met humane spermacellen nageslacht zou krijgen met een zeug met humane eicellen. Dan krijg je een menselijk embryo in een varken.’
Een praktisch probleem is ook de enorme moeite die het experiment kostte. Na zo’n 1.800 keer proberen hielden de onderzoekers uiteindelijk slechts vijf embryo’s met nieren over, waarvan maar twee geslaagd genoeg om aan de buitenwacht te tonen. ‘Aan de andere kant: voor ’s werelds eerste gekloonde volwassen dier, het schaap Dolly, waren in 1996 ook talloze pogingen nodig’, zegt Roelen. ‘Het hoeft maar één keer te lukken om te bewijzen dat dit kan.’
Uit onderzoek van het Rathenau Instituut voor ingewikkelde ethische kwesties bleek vorig jaar dat de meeste Nederlanders niet per se tegen het gesleutel aan dieren voor menselijke donororganen zijn, maar alleen als het echt niet anders kan, en alleen om ernstig zieke patiënten te helpen. Bovendien weegt voor de meeste mensen de veiligheid, maar ook het dierenwelzijn zwaar mee.
Experimenten zoals die in China met ‘chimeren’, zoals deels menselijke varkens officieel heten, zijn in Nederland overigens verboden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden