Er werden geen chocoladeletters aan gewijd, geen journaals mee geopend. Toch zijn de droge cijfers die deze week op een rij werden gezet in een rapport van kennisinstituut WODC en het Centraal Bureau voor de Statistiek eigenlijk ronduit spectaculair: de jeugdcriminaliteit in Nederland is sinds 2010 met meer dan de helft gedaald.
Werden er in 2010 nog 31 op de duizend minderjarigen verdacht van een misdrijf, in 2022 waren dat er nog maar 14 op de duizend. In zelfrapportages van jongeren en enquêtes over slachtofferschap is eenzelfde gestage daling te zien.
Over de auteur
Anneke Stoffelen is verslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over de multiculturele samenleving. Voor de podcastserie Een soort God onderzocht ze hoe mensen in een sekte belanden.
Allerlei criminologen hebben zich het afgelopen decennium het hoofd gebroken over de vraag: hoe kan dit? Frank Weerman, bijzonder hoogleraar jeugdcriminaliteit aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en verbonden aan het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving, is een van hen.
‘Het is belangrijk om te benadrukken dat deze daling niet alleen in Nederland wordt gezien, maar dat er in de hele westerse wereld een afname van de jeugdcriminaliteit is vanaf ongeveer 2010. Je kunt je als regering daarom niet op de borst kloppen: dat hebben we even goed aangepakt. Want deze daling lijkt geen gevolg van specifiek beleid, eerder van een universele maatschappelijke verandering. Als je dan gaat kijken in de tijd, houdt de afname van de criminaliteit onder jongeren precies gelijke tred met de opkomst van de smartphone en sociale media.’
‘Dat is wel het idee ja, en dat wordt bevestigd door twee onderzoeken die de afgelopen jaren zijn gedaan in de Verenigde Staten en Zweden. Daaruit blijkt dat jongeren substantieel veel meer tijd zijn gaan besteden aan hun smartphone en veel minder tijd doorbrengen op straat. Uit eerdere criminologische onderzoeken weten we dat het veelvuldig rondhangen op straat, zonder een specifiek doel, een grote risicofactor is voor het plegen van misdrijven. Jongeren die zich op straat vervelen gaan elkaar uitdagen, spanning zoeken, en vinden daar een publiek van leeftijdsgenoten op wie ze indruk willen maken. Het verwerven van status is voor tieners een belangrijke motivatie voor crimineel gedrag.’
‘Het zou heel goed kunnen dat er online andere manieren zijn om goede sier te maken, waardoor de neiging om crimineel gedrag te vertonen afneemt. Dat is niet wetenschappelijk onderzocht, maar dat lijkt me aannemelijk. Ook kan er een corrigerend effect uitgaan van sociale media, als mensen elkaar aanspreken op fout gedrag. Het kan ook andersom: dat je online juist makkelijk allerlei criminele contacten opdoet. En natuurlijk zijn er online nieuwe mogelijkheden ontstaan om misdrijven te plegen, van online bedreigen en afpersen tot ddos-aanvallen. Maar het is niet zo dat de afname van het aantal offline delicten door jonge verdachten wordt gecompenseerd door een grote toename in cybercrime. Ook als je dat meerekent, is er gewoon sprake van een enorme daling in de jeugdcriminaliteit.’
‘Het feit dat jongeren de afgelopen tien jaar veel minder alcohol zijn gaan drinken. Dat is wel een verklaring die sterker geldt voor de Nederlandse context dan elders, als gevolg van het verhogen van de minimumleeftijd voor alcoholverkoop van 16 naar 18 jaar. Alcohol werkt ontremmend: onder invloed ben je sneller geneigd om grenzen over te gaan. Een andere belangrijke verklaring is dat uit zelfrapportages blijkt dat jongeren een steeds betere relatie hebben gekregen met hun ouders. Dat is een beschermende factor tegen crimineel gedrag.’
‘Het zijn de ernstigste incidenten die het nieuws halen, die vallen op, dat onthouden mensen. En het klopt dat er rond 2019 ineens een stijging was van specifiek steekincidenten, gepleegd door jongeren. Daar zijn er nog steeds relatief veel van, maar het aantal is niet verder gestegen. Ook waren er vanaf dat moment iets meer jongeren bezig met drugscriminaliteit en vuurwapens. Maar over de lange termijn bekeken is het aantal ernstige geweldsincidenten afgenomen. Bewoners van een achterstandswijk zullen zich daar misschien niet in herkennen, want er zijn buurten waar de jeugdcriminaliteit niet is gedaald. Toch is het algemene plaatje dat het veel beter gaat.
‘Daders worden ook niet jonger. Professionals uit de praktijk ervaren dat misschien anders, omdat incidenten indruk maken. Als je als agent wordt geconfronteerd met een 12-jarige verdachte, blijft zo’n voorval lang hangen. Toen ik in de jaren negentig begon in dit vak, werd ook al gezegd: het loopt de spuigaten uit met de jeugd, verdachten worden steeds jonger. Maar dat is dus een vertekend beeld, dat niet klopt met de cijfers.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden