Een Amsterdammer heeft ongeveer 120 keer meer voorzieningen in de buurt dan een inwoner van het Groningse Loppersum. Het gaat dan om alles van buurtsuper en andere winkels tot scholen, gezondheidszorg, sportfaciliteiten, buurthuizen en cultuur.
Je zou, gezien alle aandacht die partijen als de BBB aan de achterstand van het platteland besteden, verwachten dat bewoners daarvan grote problemen ondervinden.
Over de auteur
Margriet Oostveen schrijft voor de Volkskrant over sociale wetenschappen, geschiedenis en maatschappij. Eerder trok ze tien jaar als columnist door Nederland.
‘Institutioneel urbanisme’ noemde BBB-lijsttrekker Van der Plas het in haar ogen voortrekken van de Randstad deze week nog in haar HJ Schoo-lezing. De BBB wil onder meer buurthuizen in elk dorp en, net als GroenLinks en de PvdA, meer en gratis openbaar vervoer voor alle plattelanders.
Maar de ontevredenheid over de bereikbaarheid van voorzieningen valt reuze mee, laat transportgeograaf Felix Pot zien in een onderzoek waarop hij donderdag promoveert aan de faculteit voor Ruimtelijke Wetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen.
Terwijl in stedelijke gebieden van Nederland 8 procent van de bewoners daarover ontevreden is, is dat op het platteland 12 procent. Dat is weliswaar iets meer, maar eigenlijk ‘opvallend weinig’ in de context van het enorme verschil aan voorzieningen. ‘En de gemiddelde tevredenheid is bijna net zo hoog als in Amsterdam’, zegt Pot. ‘Dat het zo gelijkmatig is, was wel een eyeopener.’
Felix Pot (29), zoon van een kapitein op de grote vaart en een secretaresse, groeide op in Delfzijl. Hij kon naar een gymnasium in Groningen, maar zijn leraar vergat hem daar op tijd op te geven. Dat het toch lukte, is te danken aan lang soebatten van zijn ouders.
Dagelijks was hij ruim tweeënhalf uur onderweg naar school en terug. Het weerhield hem er niet van ook nog even een carrière op te bouwen als dj Sir Felix, met optredens tot in Indonesië.
WIJ/ZIJ-MAATSCHAPPPIJ
Kunnen we nog samenwerken tegen klimaatverandering en oorlog? Wie denkt nog in termen van een algemeen belang? De Volkskrant onderzoekt wat de wetenschap zegt, waar struikelblokken liggen en wat we hiervan kunnen leren. Eerdere afleveringen: volkskrant.nl/WijZij
Pot verstuurde voor zijn onderzoek 8.500 vragenlijsten naar adressen op het platteland en kreeg er 1.619 ingevuld terug. Is dat niet weinig? ‘Als je met het min of meer lukraak versturen een respons van 10 procent hebt, zijn we eigenlijk al heel tevreden’. (Hoogleraar toegepaste statistiek aan de RUG Casper Albers beaamt dit: ‘Een response rate van 19 procent bij een vragenlijst per post is zeker niet opvallend laag.’)
Daarnaast enquêteerde Pot leden van het Mobiliteitspanel Nederland, een geselecteerde dwarsdoorsnede van Nederlandse huishoudens. Hier vulde 90 procent de vragenlijst in. Daarmee kwam het totaal op 3.378 ingevulde vragenlijsten.
Ook voerde Pot gesprekken in focusgroepen over ervaringen achter de cijfers. Een ouder persoon: ‘Ik moet er niet aan denken dat mijn partner en ik op een dag geen auto meer kunnen rijden, dan wil ik hier niet meer wonen.’ Het onderzoek van Pot maakt duidelijk dat mensen in landelijke gebieden relatief tevreden blijven omdat ze auto rijden.
‘Er zijn twee grotere mechanismen die we ontdekten. Eén is dat op den duur het aantal voorzieningen dat iemand nodig heeft verzadigd raakt.’ In Groningen vind je binnen 500 meter acht supermarkten en in Delfzijl twee. ‘En zowel in Groningen als Delfzijl ben ik even tevreden met het aantal supermarkten.’
Op een gegeven moment heeft een mens genoeg voorzieningen. ‘Dat betekent dat de meerwaarde van nog meer keuze dan afneemt. Dat is een van de redenen waarom we in landelijke gebieden minder keuze hebben, maar voor veel mensen nog wel genoeg.’
‘Bovendien kiezen veel mensen er in het landelijk gebied bewust voor om daar te wonen. Ze verkiezen bijvoorbeeld rust en ruimte boven een breed scala aan horeca. Dat betekent dat je dat punt van verzadiging nog eerder bereikt.’
De belangrijkste voorwaarde voor die verzadiging op het platteland is dat mensen een auto kunnen gebruiken. Anders is het niet meer te doen waar weer een volgende bushalte wordt geschrapt, of een winkel gesloten.
‘Dankzij de auto is er nog genoeg keuze. Maar die auto komt wel steeds vaker in conflict met andere politieke doelen rond het klimaat. Bovendien heeft 10 procent van de mensen in landelijke gebieden door bijvoorbeeld armoede of ouderdom geen auto. Die worden door autoafhankelijkheid uitgesloten.’
Is dat conflict met klimaatdoelen de reden dat mensen op het platteland relatief tevreden zijn over hun eigen voorzieningen en toch oneerlijkheid ervaren?
‘Dat is wel een hypothese die ik nu heb. Het concentreren van voorzieningen uit efficiëntie werkt, zolang mensen auto kunnen rijden. Maar het kan dan natuurlijk nog steeds zo zijn dat je het oneerlijk vindt dat jouw dorp minder voorzieningen of ov heeft dan het meer stedelijk gebied. Dat kan een bron van onbehagen blijven. En die moet je wel serieus nemen.’
Het ov en de voorzieningen terug naar de dorpen brengen, zoals de BBB, PvdA en GroenLinks willen, mist mogelijk zijn doel, omdat plattelanders gewend zijn de auto te pakken: ‘Sommige mensen zullen het prettig vinden als de buurtsuper terugkeert, maar veel zullen ook met de auto naar de handige grote supermarkt verderop blijven rijden.’
Komend weekend wil Extinction Rebellion opnieuw de A12 bezetten om een directe stop op alle fossiele subsidies te eisen. Met de bevindingen van Felix Pot in het achterhoofd wordt nog wat begrijpelijker waarom mensen op het platteland zich door dit soort klimaatacties soms geschoffeerd voelen.
Wat dan wel, nu we de klimaatdoelstellingen gezamenlijk moeten halen? Een lage brandstofaccijns voor Oost-Groningers of een vorstelijke subsidie op elektrische auto’s voor alle buitengebieden? Felix Pot lacht: ‘Dat zou ik ook een idee vinden. Maar ik ben geen politicus en het hangt allemaal af van je doelen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden