Maia Sandu (51), die in 2020 werd verkozen tot president van Moldavië, behoort tot de nieuwe generatie vrouwelijke machthebbers in Europa. Als leider van het kleine en arme Moldavië, een land dat grenst aan Oekraïne en waar Rusland al decennia een vinger in de pap heeft, weet Sandu dat het lot van haar land ook zeer afhankelijk is van de uitkomst van de oorlog.
‘We moesten vechten tegen corrupte regeringen, we moesten politici worden. Toen wonnen we de verkiezingen en kwamen we aan de macht. Ik herinner me dat ik dacht: hopen dat er niet te veel externe uitdagingen komen, zodat we onze volle aandacht op de binnenlandse agenda kunnen richten. En een paar maanden later begon de grote invasie van Oekraïne.’
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
De oorlog levert grote risico’s op voor het land, maar ook ‘geopolitieke kansen’, zoals Sandu het noemt. Zij sprak er begin deze week over in Den Haag, tijdens een bijeenkomst georganiseerd door de Atlantische Commissie en Instituut Clingendael. Haar centrale doel: vaart maken met de integratie in de EU, en dus zo snel mogelijk beginnen met het (lange) onderhandelingsproces, nadat het land vorig jaar met Oekraïne werd geaccepteerd als kandidaat-lidstaat. ‘De Europese Unie is niet langer een verre droom voor ons, we beseffen dat het de enige manier is om te overleven als democratie.’
Sandu, die ooit bij de Wereldbank werkte, weet als geen ander dat de verwezenlijking van dit doel ook ingrijpende hervormingen vergt. Haar land is vergeven van corruptie en was tot voor kort ook speelbal van oligarchen, die vaak banden hadden met Rusland en hun economische en politieke belangen ook verdedigden door coöptatie van de media.
‘Maar we zijn nu al weerbaarder dan anderhalf jaar geleden’, zegt Sandu, die het land ingrijpend probeert te hervormen, terwijl ze ook te maken kreeg met Russische energiechantage en door Rusland betaalde straatprotesten. ‘We zien die Russische destabilisatiepogingen, maar ondertussen zijn we niet langer afhankelijk van Russische energie en worden we ook wat betreft elektriciteit onafhankelijk door de nieuwe connectie die wordt gemaakt met de EU.’
‘Echt trots’ is Sandu op het feit dat haar land binnen twee jaar flink is geklommen op de internationale persvrijheidsindex en ook vooruitgang boekt op het gebied van rechtsstatelijkheid (met Nederlandse hulp, onderstreept ze) en corruptie, al blijft dat laatste ‘een erg groot probleem’. ‘We weten dat we erg hard moeten werken om die hervormingen te doen slagen.’
‘We geloofden niet echt dat het zou gebeuren. Toen het begon was het beangstigend, moet ik u bekennen. De oorlog begon om 4 uur ’s ochtends, ik was om 5 uur op kantoor. Ik hoorde de bommen vallen op Odesa en andere steden vlak bij Moldavië. De VN-Vluchtelingenorganisatie had gezegd rekening te houden met 20 duizend vluchtelingen die onze kant zouden opkomen. Het waren er die eerste dagen 30 duizend per dag. Die werden vooral opgevangen door de ruimhartige steun van de Moldavische bevolking. Maar de economische gevolgen van de oorlog zijn enorm, vooral sinds Rusland stopte met het leveren van energie. Vorig jaar was de inflatie 35 procent, dit jaar is ze gedaald naar 10 procent.’
‘Daar werken we elke dag aan! Maar de gasprijs ging zeven keer over de kop in twaalf maanden, dus dan zie je ongelukkige gezichten. We geven steun aan de kwetsbaarste groepen, maar ook voor de gemiddelde burger is zo’n stijging moeilijk te incasseren. De steun voor integratie in de EU blijft tussen de 60 en 70 procent. Maar we begrijpen dat we ook voor economische ontwikkeling moeten zorgen om onze democratie staande te houden.’
‘Rusland had dit voorjaar een plan om onze regering omver te werpen. Ze betaalden demonstranten om de straat op te gaan, en daarvoor gebruikten ze criminele en corrupte groeperingen. Ze wilden gewelddadige protesten organiseren. En we zijn een vrij land, je kunt protesteren, maar niet als je wordt betaald door Rusland. Nu zien we, met het oog op de komende lokale verkiezingen, opnieuw Russisch geld het land binnenstromen om die verkiezingen te ondermijnen. Zo proberen ze onze burgemeesters te kopen.’
‘Maar gelukkig is er wel wat veranderd in de oriëntatie van ons land, en daar heeft de vrijhandelsovereenkomst met de EU bij geholpen. Daarvoor was Moldavië economisch heel afhankelijk van Rusland, maar tegenwoordig gaat tweederde van de Moldavische export naar EU-landen. Dat is de afgelopen tien jaar gebeurd.’
‘Ons doel is toetreding in 2030, maar dat hangt natuurlijk ook van de EU af. We werken hard aan de hervormingen. Die in het justitiële systeem is de moeilijkste, en daarbij ondervinden we ook weerstand vanuit de sector zelf. En behalve dat je met de bezem door je instellingen moet, moet je ook nieuwe capaciteit opbouwen. Dat neemt inderdaad tijd in beslag. Maar ik geloof dat we een realistisch tijdpad hebben – en soms is het ook een voordeel als je land niet zo groot is.’
‘Ik denk dat we nu in een andere geopolitieke context leven. Met Oekraïne en Moldavië in de EU wordt ook de veiligheid van het hele continent beïnvloed. Rusland is veel gevaarlijker gebleken dan sommige landen dachten, dus als je Moskou de politiek van Moldavië en Oekraïne laat beheersen, dan hebben niet alleen deze landen een probleem, maar heel Europa.’
‘We hebben inderdaad meer contact, ook bilateraal met Navo-landen. Wat betreft lidmaatschap: een meerderheid van de bevolking vindt dat we neutraal moeten blijven. Niet omdat ze denken dat het ze zal beschermen, maar uit angst, denk ik. Veel mensen zijn bang dat Moldavië dan hetzelfde lot wacht als Oekraïne. En de Russische propaganda werkt ook.’
‘Ten eerste zouden we graag als heel land toetreden tot de EU. Een Oekraïense overwinning zou de geopolitieke kans kunnen bieden om het conflict op te lossen, al staan wij er natuurlijk op dat dit vreedzaam gebeurt. We weten het niet. Hoe dan ook zal hereniging geen simpel proces zijn, maar iets wat volgens ons in fasen moet gebeuren. Maar tegelijkertijd horen we vertegenwoordigers van EU-instellingen zeggen dat ze niet geloven dat Transnistrië een blokkade hoeft op te werpen voor onze integratie in de EU.’
‘Maar ook in Transnistrië veranderen er dingen. Ook daar gaat de helft van de export nu naar de EU. En zijn er meer mensen uit Transnistrië die in de rest van Moldavië gaan werken. Daarom aast Rusland zo op een ‘oplossing’ die ze blijvend een vinger in de pap geeft in Moldavië. Maar wij geloven dat steeds meer mensen nu het ware gezicht van Rusland hebben gezien en begrijpen dat de EU over vrede gaat en Rusland over oorlog.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden