Een penetrante schapenlucht hangt in het Huis van Toekomst in de Rotterdamse wijk Bospolder-Tussendijken, afgekort tot BoTu. In de huiskamer ligt een grote stapel ongewassen wol, afkomstig van de Rotterdamse stadsschapen. ‘Met wijkbewoners gaan we daar dikke wollen dekens van breien’, zegt huismeester Ayşe Yalçinkaya (55). Op een schap liggen kleurrijke dekens die zij al eerder met bewoners maakte van de woldraden van afgedankte truien. ‘De dekens houden de bewoners warm in de koude wintermaanden.’
Ook op het schap liggen fleece-dekentjes die de gemeente uitdeelde in deze volkswijk, waar het gezinsinkomen slechts eenderde is van het landelijk gemiddelde. ‘Die zijn lang niet zo warm. We zien wel wat we daar mee doen.’
Over de auteur
Jeroen Junte is designjournalist. Hij schrijft sinds 2001 voor de Volkskrant over grafische vormgeving, productdesign en interieurarchitectuur.
De workshop waarin wijkbewoners wollen dekens maken, is een van de vele activiteiten van het Huis van de Toekomst. Het opende in 2019 onder de vleugels van Museum Boijmans Van Beuningen, dat destijds net was gesloten vanwege de grote verbouwing en renovatie die nog steeds gaande is. Om zichtbaar te blijven, begon het museum wijkactiviteiten. Inmiddels wordt het Huis van Toekomst ondersteund door de gemeente Rotterdam, woningcorporatie Havensteder en energieleverancier Eneco.
Op woensdag wordt in de binnentuin brood gebakken in een houtoven. Elke maandag van elf tot vier helpt Wilma met kledingreparaties. De Verkas-kas is een kas die zich door de wijk verplaatst en waarin iedereen groente mag verbouwen voor eigen consumptie. ‘Hier experimenteren kunstenaars, onderzoekers en buurtbewoners met een maatschappij waarin alle energie wordt opgewekt door mensen, geholpen door zon, wind en, als het niet anders kan, vuur’, vat initiatiefnemer en kunstenaar Melle Smets samen.
Uitgangspunt van dit kunstzinnige buurthuis is ‘De samenleving op menskracht’, een speculatief toekomstscenario van Smets. De aftrap daarvan was in 2017 met de Human Power Plant, een studentencomplex op de Utrechtse universiteitscampus De Uithof waar alle elektriciteit werd opgewekt met een fitnesszaal. ‘Studenten moeten meer sporten en het energieverbruik op de campus moet omlaag. Het was een win-winsituatie.’ De praktijk bleek weerbarstiger. Studenten moesten acht uur spinnen om drie minuten warm te kunnen douchen. ‘Dat roept de vraag op: hoe belangrijk is warm douchen als je juist moet afkoelen van het sporten? Wat vervolgens weer een discussie uitlokt over wat we nou eigenlijk echt nodig hebben.’
In de wijk BoTu is de aanpak laagdrempeliger en zijn bevlogen kunst- en buurtactiviteiten meer organisch met elkaar verweven. ‘Veel bewoners hebben weinig geld, waardoor ze vaak op elkaar zijn aangewezen. Bovendien is er veel praktische kennis in de wijk. Ons doel is deze netwerken in kaart brengen én activeren.’
Smets wijst op een twee meter grote kepenek, de traditionele mantel van schaapsherders op het Turkse platteland die door een van de wijkbewoners is gemaakt. ‘Overdag wordt daar proviand in gekoeld en als de herder er ’s nachts inkruipt, heeft hij genoeg aan zijn lichaamswarmte. Wat als in elke woonkamer zo’n wollen huisje staat, want dat is het eigenlijk. Misschien heb je dan geen verwarming of koelkast meer nodig.’
De aanjager van het Huis van Toekomst is de houtoven van Bakkerij de Eenvoud. ‘Al snel na de opening in 2019 was gezamenlijk brood bakken in de binnentuin van het woonblok de enige activiteit tijdens corona’, vertelt bakker Bart Groenewegen. Het bleek een schot in de roos. ‘De geur van brandend hout en warm brood was iets wat veel oudere bewoners nog kenden uit hun jeugd in Turkije of Marokko. In no time stonden er tientallen mensen om de grote kleioven met tips over hoe je deeg moet kneden of een houtvuur moet stoken. Zo vullen we op wat hier de afgelopen decennia hier is wegbezuinigd aan maatschappelijk werk.’
Soms botst het activistische kunstproject op de praktijk van de dichtstbevolkte stadswijk van Rotterdam met tientallen nationaliteiten. Lang niet alle bewoners lopen het Huis van de Toekomst binnen. Smets: ‘We kunnen niets opleggen, het moet uit de bewoners zelf komen.’
In de tussentijd werkt de kunstenaar gestaag zijn toekomstvisie verder uit. In Depot Boijmans hangt De menskrachtcentrale 2050, een twaalf meter lange en twee meter hoge tekening met praktische details. Zo worden plas en poep opgevangen in gemeenschappelijke wc’s voor hergebruik als mest en biobrandstof. Een blussende brandweerauto wordt aangedreven door een fietsende menigte. Op de website menskrachtcentrale.boijmans.nl zijn de tekeningen voorzien van toelichtingen en podcasts met kunstenaars en bewoners. Ook de keerzijde komt aan bod: hebben sterke mensen dan meer rechten dan zwakke of luie mensen?
De volgende fase van het Huis van de Toekomst begint dit najaar met het zelf opwekken van energie. Op de keukentafel in de huiskamer ligt een bouwtekening van het hele woonblok, in de jaren dertig ontworpen door architect J.J.P. Oud. Alle begane grondwoningen aan de westkant zijn leeg en worden een alternatieve energiecentrale, vertelt de kunstenaar. ‘Kan de kruipruimte fungeren als een gemeenschappelijke koelkelder? Is het mogelijk om een gezamenlijk badhuis te openen, zodat mensen minder vaak thuis hoeven te douchen? De BoTu wordt de eerste wijk in Rotterdam die van het gas gaat. Dit wordt het prototype voor een zelfredzame samenleving zonder fossiele brandstoffen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden