Soms bekruipt je het gevoel dat de wereld immuun geworden is voor de gruwelverhalen uit de jeugdzorg. Het is niet eens zozeer dat er weggekeken wordt. Men neemt er kennis van, noemt het hoofdschuddend ‘ontoelaatbaar’ of ‘schokkend’, neemt monter voor het in de toekomst beter te doen en gaat over tot de orde van de dag. Schouders eronder, positief blijven en vooral blijven benadrukken dat er ‘gelukkig ook zoveel goed gaat’. Wat er misgaat is vooral een kwestie van gebrek aan personeel en geld voor de sector.
Zo hobbelen we al sinds jaar en dag van schandaal naar schandaal. Jeugdzorg staat in brand, maar we hebben kennelijk met zijn allen aanvaard dat een betere hulpverlening aan de kwetsbaarste kinderen nu eenmaal niet mogelijk is zonder verbijsterende excessen. We doen ons best, maar we kunnen als beschaafde samenleving kwetsbare kinderen nu eenmaal niet beschermen zonder regelmatig hun elementaire mensenrechten te schenden. Logisch, niet?
Over de auteur
Harriët Duurvoort is publicist en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In 2019 concludeerde de Commissie-De Winter dat 78 procent van de kinderen in de jeugdzorg sinds 1945 te maken kreeg met geweld. Tien procent zelfs vaak tot zeer vaak. Geweld is structureel, geen incident. We namen de cijfers geschokt tot ons, hoopten dat dit vooral over een ver verleden ging en spraken er schande van. Maar niets veranderde.
In 2020 publiceerde wijlen onderzoeksjournalist Hélène van Beek haar beklemmende boek Kinderen van de Staat, over jeugdzorg sinds 2015. Het structurele geweld, de mensonterende praktijk kinderen in isoleercellen op te sluiten in de JeugdzorgPlus, de onzorgvuldige bewijsvoering bij uithuisplaatsingen; traumatiserend politiegeweld waarmee uithuisplaatsingen plaatsvinden; de onmogelijkheid kinderen weer terug te krijgen als de rust is teruggekeerd in het ouderlijk huis, et cetera; ze schetste een doorwrocht en ontluisterend portret van de jeugdzorg. Ook Follow the Money doet diepgravend onderzoek naar misstanden in de sector.
Vrijwel elke jeugdzorginstelling die in het nieuws komt, kan het decor zijn voor een horrorfilm. Omroep Gelderland maakte een ontluisterende docureeks over ernstig seksueel misbruik en mishandeling van pleegkinderen in het, op het eerste gezicht zo idyllisch ogende, Jeugddorp De Glind. Uit huis geplaatste jongeren kunnen lang niet altijd aangifte of melding doen van seksueel misbruik. ‘De schuld aan het slachtoffer geven is een fenomeen uit de jaren vijftig, maar het is hardnekkig’, aldus advocaat Richard Korver in het AD.
Ook het Friese Woodbrookers had te maken met seksueel misbruik door hulpverleners, en daarnaast werden kinderen aan martelmethoden onderworpen, zo bleek uit een geheim onderzoeksrapport dat in handen kwam van het AD. Kinderen in paniek werden gefixeerd, kregen als ‘pijnprikkel’ een ‘bokkenpootje’, waarbij de duim naar de pols gedraaid werd en vervolgens naar de ‘time out’, oftewel de isoleerruimte gesleept. ‘Alsof ze je pols breken.’
Ook dat is geen uitzondering: ‘Het toepassen van pijnprikkels mag niet, maar gebeurt nog wel’, aldus Stichting Het Vergeten Kind in het AD. ‘Ook het draaien van de arm op de rug horen we terug van hulpverleners en jongeren.’ Tot overmaat van ramp werd het personeel geleverd door een uitzendbureau waarvan de directeur onlangs veroordeeld werd tot acht jaar cel vanwege diens betrokkenheid bij ‘het grootste Belgische drugslab ooit’.
Natuurlijk is de zorg voor dit soort kinderen en jongeren een uitdaging. Als kinderen agressief en/of gevaarlijk zelfbeschadigend gedrag vertonen, kan dat extreem beangstigend en stressvol voor een hulpverlener zijn. Daarom is het onbestaanbaar dat dit soort hulpverlening moet worden uitgevoerd door jonge, slecht opgeleide en slechtbetaalde zorgverleners die nauwelijks opgewassen zijn tegen deze situaties. Maar juist bij deze kinderen is het van belang dat ze stimulerend, bekrachtigend en – uiteraard – geweldloos worden opgevangen.
Het feit dat kinderen onveilig zijn in de jeugdzorg is in mijn ogen minstens zo’n groot schandaal als de toeslagenaffaire. Duizenden ouders en kinderen zijn slachtoffer van beide: de overheid weet binnenkort eindelijk wie de toeslagenouders zijn van wie de afgelopen jaren kinderen uit huis zijn geplaatst.
Geen kind is gebaat bij plaatsing in een gesloten instelling vol structureel geweld én seksueel misbruik. Ik hoop dat een komend kabinet een taskforce instelt om voor altijd te zorgen dat ons stelsel van jeugdzorg fundamenteel hervormd kan worden. Met ervaringsdeskundigen als Jason Bhugwandass, jeugdrechtadvocaten, hoogleraar Jolanda uit Beijerse en hoogleraar Mariëlle Bruning bijvoorbeeld. Er zijn genoeg ideeën voor verbetering.
Source: Volkskrant