Veel schoolgebouwen verkeren in beroerde staat, stellen verschillende partijen in een brief aan demissionair minister van Primair en Voortgezet Onderwijs Mariëlle Paul (VVD). Dit geluid klonk jaren geleden ook al – is er in de tussentijd genoeg gedaan om de gebouwen op te knappen?
Afgelopen mei viel er in een Rotterdams schoolgebouw nog een stuk beton uit het plafond. Slachtoffers bleven gelukkig uit. Maar het voorval ‘onderstreept de urgentie en noodzaak van de vernieuwing van de schoolgebouwen, en de potentieel dramatische, directe gevolgen van verder uitstel’, aldus de brief, die is opgesteld door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de twee sectororganisaties van het primair en voortgezet onderwijs (PO-raad en VO-raad) .
‘Natuurlijk is dat niet hoe het er op de gemiddelde school aan toegaat’, zegt de Helmondse wethouder Cathalijne Dortmans, die de VNG-commissie Zorg, Jeugd en Onderwijs voorzit. ‘Maar veel scholen zijn gebouwd in de jaren zestig of zeventig, toen de bouwkwaliteit anders was dan nu. Die scholen komen nu allemaal in aanmerking voor vernieuwing.’
Door inflatie is er niet langer 730 miljoen maar 1,2 miljard euro per jaar nodig om alle schoolgebouwen voor 2050 te renoveren en te vernieuwen, aldus de opstellers van de brief. Zo veel geld kost het om alle 2,5 miljoen leerlingen les te kunnen geven in moderne, toekomstbestendige gebouwen met een gezond binnenklimaat. De mega-investering moet het ziekteverzuim terugdringen en het welzijn van onderwijsmedewerkers verbeteren.
Acht jaar geleden stelden de PO-Raad en experts met kennis van onderwijshuisvesting al in deze krant vast dat leerlingen onnodig lang les krijgen in verouderde schoolgebouwen, omdat gemeenten en schoolbesturen steggelen over de huisvestingskosten. Doordat gemeenten verantwoordelijk zijn voor de nieuwbouw van schoolgebouwen, en scholen voor het onderhoud van de panden, ontstaat daartussenin een grijs gebied. Met bijbehorend gesoebat over de vraag wie een ‘ingrijpende, levensduurverlengende renovatie van een schoolgebouw’ moet bekostigen.
Gesteggel over wie er moet betalen is er nu nog steeds, zegt Mireille Uhlenbusch van adviesbureau HEVO, dat gemeenten en schoolbesturen adviseert over huisvesting. ‘Maar door alle onderzoeken die volgden, is het wel gelukt om de kwaliteit van onderwijsgebouwen op de agenda te krijgen. Alleen ontbreekt het aan de laatste stap: boter bij de vis.’
Een dure renovatie blijft voor zowel gemeenten als scholen een te grote brok om te slikken, merkt Uhlenbusch. ‘Scholen hebben het geld niet liggen en gemeenten hebben veel andere problemen die ze moeten oplossen, zoals in het sociaal domein. Dus je ziet vooral in de kleinere gemeenten met minder geld dat sommige scholen aan het verpauperen zijn. Daar tocht en schimmelt het en zijn de energierekeningen torenhoog vanwege enkel glas in de ramen. Het geld vliegt dan letterlijk door de kieren naar buiten.’
Het kabinet probeert gemeenten en schoolbesturen intussen te doordringen van hun eigen verantwoordelijkheid. Zo spande de in juli opgestapte onderwijsminister Dennis Wiersma zich in voor een verplicht energielabel voor alle scholen, wat nu slechts 8 procent van de schoolgebouwen heeft. Ook werkt het kabinet aan een wetsvoorstel dat integrale huisvestingsplannen (IHP’s), meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) en het overleg hierover tussen gemeenten en schoolbesturen verplicht stelt.
Steeds meer gemeenten en scholen kiezen er al voor om een gezamenlijk huishoudboekje te voeren, zodat knopen sneller doorgehakt kunnen worden. Speciaal opgetuigde organisaties nemen op sommige plekken de huisvesting van alle scholen voor hun rekening, zodat niet iedereen zelf het wiel probeert uit te vinden. ‘Dingen gaan echt wel efficiënter dan voorheen, alleen hebben we als Nederland gewoon te maken met een enorme bouwopgave, waar het klimaatvraagstuk nog eens bovenop is gekomen’, zegt expert maatschappelijk vastgoed Chantal Broekhuis.
15 van de 35 scholen voor primair onderwijs in Helmond zijn ouder dan veertig jaar, constateert wethouder Dortmans. Bovendien heeft de Brabantse gemeente plannen voor de bouw van een middelbare school. Gemeenten mogen zelf weten waaraan ze het rijksgeld uit het gemeentefonds besteden: dat kan aan een nieuw schoolgebouw zijn, maar ook aan de aanleg van rotondes of de jeugdzorg. Dortmans: ‘Alleen kun je het geld maar één keer uitgeven. Dat betekent: keuzes maken.’
Source: Volkskrant