Het begin van een verkiezingscampagne is altijd moeilijk aan te wijzen, maar voor kritische kiezers is er al genoeg werk aan de winkel nu alle partijen in razend tempo hun verkiezingsprogramma’s presenteren. En die bewijzen weer hun nut. Want campagnes mogen dan aan elkaar hangen van slogans, gelikte filmpjes, stekelige debatjes en gezellige talkshowoptredens – uiteindelijk is het programma de plek waar partijen hun ziel echt moeten blootleggen.
Het is de plek waar partijen vrij durven te dromen. ‘Ik kan niet wachten tot het 2050 is’, aldus Volt-lijsttrekker Laurens Dassen dinsdag na de presentatie van Volts conceptprogramma. Beginnende partijen als die van hem hebben het relatief makkelijk, omdat ze nog geen verantwoording hoeven af te leggen voor daden en opvattingen uit het verleden. Voor even is de verbeelding aan de macht.
Partijen als de PvdA en het CDA weten uit ervaring dat die toestand inderdaad maar even duurt: uiteindelijk wacht de rauwe realiteit, vaak in de gedaante van tegenvallende economische berichten of van rechters die steeds een streep halen door je plannen. Die wetenschap maakt programmacommissies met regeerambities automatisch wat terughoudender. Voor de oplettende kiezer is het dan soms vooral zoeken naar wat er niet in staat.
Zo kan het CDA ondanks alle aandacht voor de Balkenendiaanse roep om waarden en normen niet verhullen dat de partij nog altijd geen duidelijk stikstofstandpunt heeft. Maandenlang hield de partij het kabinet gegijzeld met de wens om te onderhandelen over een nieuw stikstofbeleid, maar nu het CDA het helemaal zelf mag zeggen komt het niet verder dan ‘een gebiedsgerichte aanpak, onder leiding van de sector en de provincies’.
Dat gaat geheel voorbij aan het feit dat er nu nabij de natuurgebieden met grote spoed stikstofreductie moet plaatsvinden om de vergunningverlening in Nederland weer op gang te brengen, omdat anders de milieubeweging elke rechtszaak wint. De sector en de provincies waarnaar wordt verwezen hebben immers ook geen concrete plannen. Met dit CDA weet geen boer waar-ie aan toe is.
Het programma van PvdA/GroenLinks vaart scherper aan de wind. Sowieso als het om stikstof gaat (‘een actief uitkoopbeleid, desnoods verplichtend'), maar voor deze partijen was het asielbeleid de meest precaire kwestie. GroenLinks was immers fel gekant tegen zowat alles wat de vorige kabinetten en de Europese Commissie van Frans Timmermans op dat terrein ondernamen. Nu geeft het GroenLinks-smaldeel dat verzet deels op: de partij is voortaan niet meer tegen migratiedeals met Afrikaanse landen, mits de opvang daar humaan is en alle mensenrechten worden gerespecteerd. Dat zal de ChristenUnie en D66 bekend voorkomen, want dat was hun standpunt in de vorige formatie. Eén Tunesiëdeal later weten ze dat de praktijk weerbarstig is.
Niettemin zal lijsttrekker Timmermans blij zijn dat hij het pleit binnenskamers gewonnen heeft. Hij wil regeren (‘macht is geen vies woord') en weet dat hij straks dan toch weer om tafel zit met partijen als VVD, CDA, BBB en Pieter Omtzigts NSC. Dan helpt het als een verkiezingsprogramma niet alleen durft te dromen, maar ook wat deuren op een kier houdt.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden