Weggeregende kunstobjecten, modder zo dik als havermout, geen uitweg naar de bewoonde wereld: het jaarlijkse Burning Man-festival in het Amerikaanse Black Rock Desert is dit jaar voor veel bezoekers uitgelopen op een extra grote beproeving. Onbedoeld werd het festival ook een interessant sociaal experiment: wat gebeurt er als 70 duizend mensen zonder water en bereik vast komen te zitten in de modder en afhankelijk zijn van elkaar voor een goede afloop?
De berichten over de uitdagingen op the playa, zoals het festivalterrein in Nevada word genoemd, waren de afgelopen dagen ronduit grimmig. Nadat de woestijn door hevige regen was veranderd in een soort moeras, kregen bezoekers zaterdag de opdracht hun voedsel te rantsoeneren, spaarzaam te zijn met water en het terrein niet te verlaten. Daar kwam het nieuws bij dat de politie het sterfgeval van een 40-jarige bezoeker onderzocht, die tijdens de hevige regenval zou zijn bezweken - zijn dood bleek later niets te maken te hebben met de weersomstandigheden.
Burning Man dankt zijn naam aan het ritueel waarmee het festival afsluit: het verbranden van een metershoge houten man, ‘The man’ genoemd. Oprichter Larry Harvey begon daar in 1986 mee op Baker Beach bij San Francisco, om de zonnewende te vieren en, naar verluidt, zijn eigen liefdesverdriet te bezweren. In 2017 rende een van de bezoekers het vuur in en overleed.
Burning Man 2023 riep associaties op met andere rampzalige festivals, zoals Woodstock ’99, waar ruim 1.200 mensen op de ehbo belandden met brandwonden en uitdrogings- en vergiftigingsverschijnselen. Of het frauduleuze Fyre Festival in 2017, waarvoor festivalgangers 1.000 dollar lapten om vervolgens te stranden op een eiland in de Bahama’s, zonder muziek en zonder voorzieningen.
Op sociale media werden de wildste geruchten rondgepompt over Burning Man. Er zou sprake zijn van een ebola-uitbraak, en van kannibalisme. Ook was er luid leedvermaak over al die gestrande tech bros en miljonairs.
‘Net als bij Fyre Festival heerst er op internet het gevoel dat een groep vervelende rijke mensen eindelijk zijn verdiende loon krijgt’, schrijft het onlinetijdschrift Dazed Digital. De voorspelling was dat Burning Man zou veranderen in een Lord of the Flies-achtig tafereel, waarbij festivalgangers elkaars ergste vijand werden.
Maar het liep anders, zo vertellen de gestrande bezoekers van Burning Man, die inmiddels weer huiswaarts keerden. ‘De stemming was heel goed’, zegt de 37-jarige Thijs van Dolron uit Rotterdam. Hij kampeerde met zijn vriendin en een groepje vrienden op het terrein. ‘We hebben een buitendouche gebouwd, en mochten als het nodig was bij de buren naar het toilet. Het is samen overleven op een plek waar dat heel moeilijk is, maar dat is ook onderdeel van de lol.’
De gestrande Australiër Ben Ridgwell (42), met wie de Volkskrant op maandagavond contact had, liet eveneens weten dat de sfeer saamhorig en uitbundig was. ‘De vibe is geweldig. Toen we naar huis liepen, deelde een vrouw waterflesjes en heerlijke hamburgers uit, zo lief! Het regende acht uur achter elkaar, maar toen het eenmaal stopte, ging iedereen elkaar helpen, en daarna feestten we gewoon door.’
Geen Fyre- of Woodstock-perikelen dus, en dat lijkt te maken te hebben met de grondvesten van het bijna veertig jaar oude festival, een initiatief van de Amerikaanse activist Larry Harvey, die met Burning Man zowel gemeenschapszin als zelfredzaamheid wilde bevorderen. Tijdens het festival wordt een alternatieve gemeenschap opgebouwd en afgebroken: de zogenoemde Black Rock City. In deze tijdelijke stad gelden de tien principes van Burning Man, waaronder radical inclusion (iedereen hoort erbij), radical self-reliance (bezoekers dienen zelfvoorzienend te zijn) en leave no trace (het festivalterrein moet volledig netjes achterblijven).
Uitzonderlijk aan dit festival is het principe van gifting: op Burning Man betaal je nergens voor, behalve voor ijsblokjes. De bedoeling is dat de bezoekers elkaar ‘cadeaus’ geven: dat kunnen tosti’s zijn, of flessen champagne. Er is geen line-up, geen blokkenschema: de verschillende ‘kampen’ vertonen installaties of shows waaraan ze soms het hele jaar hebben gewerkt.
Burning Man groeide door de jaren heen uit van een alternatief evenement voor een paar duizend man die zo gek waren om in een snikhete woestijn te gaan kamperen, tot een professioneel festival met tienduizenden bezoekers – die soms belachelijk worden gemaakt om hun potsierlijke outfits of nudisme in de woestijn. De kaartjes, ooit 30 dollar, tikken inmiddels de 575 dollar aan, alhoewel er ook een beperkt aantal goedkopere tickets beschikbaar is.
Het gelijkheidsprincipe van Burning Man staat echter onder druk, omdat steeds meer influencers en rijke (internet)ondernemers hun weg naar de woestijn vinden. Zij laten glamping-achtige koepels voor zichzelf optuigen, met slaapkamers met airconditioning en koks die biologische maaltijden serveren; dit alles tot afkeer van de nudistische hippie-‘burners’ van het eerste uur.
Burning Man wordt daarnaast luider bekritiseerd om de ecologische voetafdruk die het festival achterlaat. Vorige week blokkeerde een coalitie van klimaatactivisten, waaronder Extinction Rebellion, de tweebaansweg door West-Nevada naar het festivalterrein; ze eisten een verbod op privéjets en niet-herbruikbaar plastic.
‘Burning Man trekt de elite van de elite aan, die wil feesten en net doen alsof ze in een klassenloze, geldloze maatschappij leven’, zegt Tommy Diacono, medeoprichter van actiegroep Rave Revolution, in The Guardian. ‘Maar er vliegen meer privéjets dan ooit naar The Burn, we verbranden propaan voor de lol, en de koepels met airco worden elk jaar groter.’
Het festival lijkt die problemen zelf ook in te zien. De organisatie heeft als doel om in 2030 volledig klimaatneutraal te zijn, en strijdt tegen de ‘verluxing’ en vercommercialisering. Zo haalde ceo Marian Goodell in 2019 in een blogpost uit naar influencers die commerciële filmpjes maakten op het festivalterrein, en kondigde ze aan de luxe kampementen aan banden te leggen.
‘Er staan rijke techmiljardairs op het terrein,’ zegt de Amsterdamse ‘burner’ en start-upinvesteerder Jochem Wieringa (43). ‘Die hebben hun kampementen ook afgeschermd; wat dat betreft is het net de echte samenleving. Maar ik heb ook mensen ontmoet die met goedkopere tickets binnenkwamen. Burning Man hoeft sowieso niet duur te zijn, want het hele festival draait op giften. Dat maakt de sfeer zo goed: er vindt nergens een transactie plaats, en iedereen moet iets bijdragen.’
Die grondprincipes lijken ertoe te hebben geleid dat Burning Man 2023 niet is uitgelopen op geweld en plunderingen, wat bij sommige hypercommerciele festivals wel gebeurde toen het noodlot toesloeg. Alle leedvermaak ten spijt: de meeste bezoekers lijken zonder kleerscheuren, en een avontuurlijke ervaring rijker het festivalterrein te verlaten.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden